Bài này gom phần lý thuyết học viên cần nắm ở giai đoạn P2–P3: tốc độ bay và bay chủ động, các bài tập trên không (pitching, lắc ngang, quay 360, big ears), cất cánh trong gió mạnh hơn, gió trong ngày và các loại mây, bay cà vách, làm quen thermal, hạ cánh chính xác, sự cố và dù phụ. Nội dung theo chuẩn huấn luyện P2–P3 của Mebayluon, xây dựng trên giáo trình IPPI và APPI, điều chỉnh cho điều kiện bay ở Khau Phạ. Cuối bài có 30 câu trắc nghiệm để bạn tự kiểm tra; đáp án được ẩn, bấm vào mới hiện.
Đây là phần tiếp theo của bài Lý thuyết dù lượn căn bản P1–P2. Những gì đã có ở đó (thuật ngữ cơ bản, luật tránh va chạm, kiểm tra 7 bước, thái độ nguy hiểm) bài này chỉ nhắc lại khi cần.
1. P2–P3 là gì, học xong làm được gì
Học xong P1–P2, bạn đã tự bay từ bãi cất xuống bãi hạ, nhưng huấn luyện viên (HLV) vẫn chọn gió giúp bạn và nhắc từng nhịp rẽ qua bộ đàm. P2–P3 là giai đoạn chuyển tiếp: bạn học tự đọc gió, tự lập kế hoạch bay, chủ động giữ vòm dù trên đầu và tự tính vòng hạ cánh theo gió từng ngày. HLV vẫn theo sát qua bộ đàm, nhưng lùi dần về vai trò giám sát.
- Khoá P2–P3 của Mebayluon ở Khau Phạ: lộ trình 6 ngày, thêm 1 ngày dự phòng thời tiết. Nội dung chính: dựng dù tiến và lùi, cất cánh trong gió mạnh hơn và gió chếch nhẹ; bay chủ động; pitching, lắc ngang, quay 360, big ears; bay cà vách; vòng hạ cánh chữ U và hạ cánh chính xác.
- Mục tiêu khi kết thúc giai đoạn: khoảng 50 chuyến bay đơn; cất cánh và hạ cánh vững trong nhiều kiểu gió; hạ cánh trong vòng 20 m quanh tâm; tự lập kế hoạch cho mỗi chuyến bay; bay cà vách khi gió đều; nhận ra và tận dụng được thermal nhẹ.
- Khoá dạy kỹ năng, không cấp chứng chỉ. Sau khoá, bạn bay tích luỹ thêm cho kỹ năng thành thói quen; khi HLV đánh giá bạn đã đủ, bạn đăng ký thi thẳng P3. Lộ trình P3–P4 có trong bài kỹ thuật bay P3 – P4.
- Không có trong khoá: spiral, thất tốc toàn phần, tự gây sập dù lớn. Đó là bài của khoá SIV, tập trên mặt nước có xuồng cứu hộ. Bài này chỉ nhắc tới chúng để bạn phân biệt.
2. Thuật ngữ bổ sung cho P2–P3
Các từ dưới đây là từ mới so với bài P1–P2. HLV sẽ dùng chúng qua bộ đàm trong các bài tập.
| Thuật ngữ | Tiếng Anh | Nghĩa |
|---|---|---|
| Tốc độ tụt tối thiểu | minimum sink | Mức phanh làm dù tụt chậm nhất; dùng để ở lâu trong dòng nâng |
| Tốc độ lượn tốt nhất | best glide | Tốc độ cho dù đi xa nhất với mỗi mét độ cao trong khí lặng; với dù học viên gần như là cao tay |
| Đường cong cực | polar curve | Đồ thị cho biết ở mỗi tốc độ bay, dù tụt bao nhiêu m/s |
| Thanh tăng tốc | speed bar | Bàn đạp dưới ghế kéo riser trước xuống; dù bay nhanh hơn nhưng dễ sập mép trước hơn |
| Bay chủ động | active flying | Dùng dây lái và nghiêng người liên tục để giữ vòm dù căng và ở trên đầu |
| Cú bổ | surge, dive | Vòm dù vọt ra trước đầu người bay |
| Triệt tiêu lắc | dampening | Phanh hoặc nhả đúng lúc để dập chuyển động bổ, lắc ngang |
| Pitching | pitching | Bài tập tạo rồi triệt tiêu chuyển động bổ |
| Slalom trên không | slalom (in the air) | Chuỗi rẽ trái – phải nối nhau đều nhịp, như trượt tuyết vòng qua cột |
| Vòng quay 360 | 360° turn | Rẽ trọn một vòng rồi bay ra đúng hướng cũ; đo bằng số giây mỗi vòng |
| Lực G | G-force, load factor | Lực đè lên người và vòm dù khi quay; nghiêng càng nhiều, lực G càng lớn |
| Big ears | big ears | Kéo dây A ngoài cùng để gập hai đầu cánh; tốc độ tụt tăng mà dù vẫn bay tới |
| Vạch dừng (vạch stop) | stop line | Điểm cuối cùng trên đường chạy còn được phép huỷ cất cánh |
| Bay cà vách | ridge soaring | Bay dọc mặt núi trong dòng nâng mặt núi để giữ hoặc lên thêm độ cao |
| Dòng nâng mặt núi, dải nâng | ridge lift, lift band | Khí bị gió núi đẩy lên ở sườn đón gió; vùng nâng nằm phía trước và phía trên sườn |
| Bù dạt | drift correction, crabbing | Hướng mũi dù chếch về phía đầu gió để đường bay trên mặt đất đi đúng ý |
| Thermal | thermal | Cột hoặc bóng khí ấm bốc lên từ chỗ mặt đất được nắng đốt nóng |
| Vario | variometer | Máy kêu bíp khi dù lên, kêu rè khi dù xuống |
| Ước lượng đường lượn | glide path judgement | Nhìn xem điểm nào đứng yên trong tầm mắt: đó là nơi dù sẽ tới |
| Deep stall (stall dù) | deep (parachutal) stall | Vòm dù vẫn mở trên đầu nhưng không bay tới, rơi gần thẳng đứng |
| Cravat | cravat | Đầu cánh sập kẹt vào giữa các dây dù |
| Khoá SIV | SIV course | Khoá tập xử lý sự cố trên mặt nước, có xuồng cứu hộ |
| Hội chứng bậc trung | intermediate syndrome | Tự tin tăng nhanh hơn kinh nghiệm sau vài chục chuyến bay suôn sẻ |
3. Tốc độ bay và bay chủ động
Dải tốc độ của dù
Mỗi mức kéo dây lái cho một tốc độ bay và một tốc độ tụt khác nhau. Ở P2–P3, bạn cần biết các mức dùng hằng ngày và lúc nào dùng mức nào. Số trong bảng là của dù học viên EN A, chỉ để hình dung; dù của bạn có thể chênh vài km/h.
| Mức bay | Tay, chân | Tốc độ bay | Tốc độ tụt | Dùng khi |
|---|---|---|---|---|
| Tăng tốc | Cao tay, đạp thanh tăng tốc | Khoảng 42–46 km/h | Từ 1,5 m/s trở lên | Bay ngược gió, ra khỏi vùng giáng; chỉ khi HLV cho phép |
| Định mức | Cao tay | Khoảng 36 km/h | Khoảng 1,1–1,2 m/s | Bay bình thường; với dù học viên, đây cũng gần như tốc độ lượn tốt nhất |
| Tụt tối thiểu | Phanh nhẹ, khoảng 1/4 (tay ngang tầm mắt) | Khoảng 30–32 km/h | Khoảng 1,0 m/s | Ở lâu trong dòng nâng: cà vách, thermal nhẹ |
| Bay chậm, gần thất tốc | Phanh từ 3/4 (tay ngang hông) trở xuống | Dưới khoảng 25 km/h | Tăng vọt | Không bao giờ bay ở đây; kéo hết chỉ khi phanh tiếp đất |
Đường cong cực chỉ là cách vẽ bảng trên thành một đường: trục ngang là tốc độ bay, trục dọc là tốc độ tụt. Bạn không cần tính toán, chỉ cần nhớ hai điểm: điểm tụt tối thiểu để ở lâu trên không, và điểm lượn tốt nhất để đi xa nhất.
Chọn tốc độ theo không khí: khí lặng thì cao tay. Gặp gió ngược hoặc vùng giáng thì bay nhanh hơn (cao tay hẳn, thêm chút thanh tăng tốc nếu đủ cao và được phép) để mau ra khỏi đó. Trong dòng nâng hoặc khi xuôi gió thì chậm lại về tốc độ tụt tối thiểu. Kéo phanh khi đang bị gió ngược giữ lại chỉ làm bạn mất thêm độ cao mà không tiến thêm.
Thanh tăng tốc: làm quen, không lạm dụng
Đạp thanh tăng tốc kéo riser A (và một phần riser B) xuống, mép trước hạ thấp, góc tấn nhỏ đi nên dù bay nhanh hơn. Đổi lại, vòm dù dễ sập mép trước hơn, và khi sập thì sập mạnh hơn. Ở P2–P3 bạn chỉ làm quen: đạp vào rồi nhả ra thật đều, cảm nhận dù đổi tốc độ.
- Trước khi bay: chỉnh dây tăng tốc trên simulator sao cho duỗi thẳng chân là vừa hết hành trình, hai bên đều nhau; kiểm tra dây tăng tốc đã nối đúng vào riser.
- Chỉ đạp khi: cao trên khoảng 200 m so với mặt đất, xa sườn núi, khí êm, đang bay thẳng, và HLV cho phép.
- Không đạp khi: vừa cất cánh, đang bay gần sườn hay cà vách thấp, đang rẽ hoặc quay thermal, đang trong vòng hạ cánh, khi khí xóc.
- Không kéo dây lái khi đang đạp. Muốn phanh hay rẽ gắt thì nhả thanh tăng tốc trước. Đang đạp mà thấy vòm dù rung, mép trước mềm đi thì nhả chân ngay, êm, không giật.
⚠️ Cảnh báo: dù sập khi đang đạp thanh tăng tốc thường mạnh và nhanh hơn nhiều so với khi cao tay. Thấy dấu hiệu nhiễu thì nhả chân trước, xử lý sau.
Bay chủ động
Dù lượn giống một con lắc dài khoảng 7–8 m: vòm dù ở trên, bạn ở dưới. Vào vùng nhiễu, vòm dù và người bay bị đẩy lệch nhịp nhau: vòm dù ngả ra sau, vọt ra trước hoặc nghiêng sang một bên. Bay chủ động là phản ứng sớm bằng dây lái và nghiêng người để vòm dù luôn căng và ở trên đầu, trước khi nó kịp sập. Phần lớn các lần sập dù tránh được nhờ bay chủ động.
- Giữ áp lực dây lái đều, khoảng 1/4 phanh, đủ để cảm nhận vòm dù qua tay. Đừng giữ tay cố định ở một chỗ: giữ cảm giác căng ở tay, tay lên xuống theo.
- Vòm dù ngả ra sau (thường lúc vào dòng nâng): nâng tay để dù lấy lại tốc độ. Kéo phanh lúc này dễ làm dù thất tốc.
- Vòm dù vọt ra trước (thường lúc ra khỏi dòng nâng, vào vùng giáng): phanh dứt khoát hai bên đúng lúc vòm dù vượt qua đầu, rồi nhả tay ngay khi nó dừng lại.
- Một bên dây lái bỗng nhẹ hẳn: bên đó vòm dù đang mất áp suất. Kéo bên đó xuống cho tới khi thấy căng lại, rồi nhả về.
- Mắt nhìn đường chân trời, không ngước nhìn vòm dù liên tục. Đường chân trời nhích lên, nhích xuống cho biết dù đang bổ; nghiêng đi cho biết dù đang lắc ngang.
- Đừng làm quá tay. Phản ứng nhỏ, sớm và ngắn tốt hơn một cú kéo sâu và muộn. Kéo quá sâu, giữ quá lâu cũng làm dù thất tốc.
4. Bài tập trên không
Mọi bài tập dưới đây chỉ làm ở độ cao an toàn (HLV quy định, thường bắt đầu trên 200 m so với mặt đất và xong trước 100 m), xa sườn núi, trên vùng an toàn (thung lũng trống, bãi hạ trong tầm lượn), khí êm, và có HLV hướng dẫn qua bộ đàm. Trước mỗi bài, nhìn quanh xem khoảng trời có thoáng không.
⚠️ Cảnh báo: không tự tập các bài này khi không có HLV, không tập gần sườn núi, không tập phía trên hay phía dưới dù khác. Thấy dù phản ứng lạ thì dừng bài, cao tay, bay thẳng và báo HLV.
4.1. Pitching: tạo rồi triệt tiêu chuyển động bổ
Bổ (pitch) là khi vòm dù chúi ra trước hoặc ngả lui sau đầu bạn. Bài pitching giúp bạn thấy vòm dù bổ ra sao và học đúng lúc phanh để chặn cú bổ. Đây chính là động tác bạn dùng mỗi lần ra khỏi một dòng nâng.
Bài tập làm ít nhất hai nhịp, mỗi nhịp biên độ lớn hơn, rồi dừng dù dứt khoát để dù bay tiếp không còn lắc:
- 1. Làm chậm dù: kéo đều hai dây lái xuống ngang vai (khoảng 50%). Dù chậm lại, vòm dù ngả nhẹ ra sau.
- 2. Nâng tay đột ngột: cao hai tay cùng lúc, vòm dù bổ nhẹ lên trước.
- 3. Tăng biên độ: chờ vòm dù ngả gần hết ra sau thì kéo hai dây lái để vòm dù ngả sâu hơn.
- 4. Nâng tay đột ngột lần nữa: vòm dù bổ mạnh lên trước, biên độ lớn hơn nhịp đầu.
- 5. Dừng dù: khi vòm dù vừa qua đỉnh đầu khoảng 15° thì check hai phanh nhanh và mạnh, giữ khoảng 1 giây cho vòm dù ổn định, rồi cao tay cho dù bay tiếp.
Mục tiêu: nhịp pitching rõ ràng, biên độ tốt, dừng dù ngay, và dù bay tiếp không bị lắc. Tăng biên độ dần theo lệnh HLV; lần đầu làm nhẹ.
⚠️ Cảnh báo: kéo quá đà (quá sâu, giữ quá lâu) gây thất tốc. Check phanh sớm, khi vòm dù chưa qua đầu, cũng gây thất tốc: chỉ check phanh dừng dù khi vòm dù đã qua đầu. Check phanh muộn thì vòm dù lắc lư, không khử được pitching. Nhớ: vòm dù sau lưng thì nâng tay, vòm dù qua đầu thì phanh.
4.2. Lắc ngang và slalom
Lắc ngang (roll) là khi bạn và vòm dù nghiêng qua lại như con lắc; xoay (yaw) là khi dù quay quanh trục đứng, đổi hướng bay. Bài tập này giúp bạn quen cảm giác nghiêng, rẽ phối hợp gọn và dập được lắc thừa.
- Tạo lắc ngang: nghiêng người và kéo nhẹ dây lái sang trái, rồi sang phải, theo nhịp đều, để dù nghiêng qua lại rõ dần. Giữ biên độ vừa phải, theo lệnh HLV.
- Triệt tiêu: ngồi thẳng lại trong đai, phanh nhẹ bên đang ở cao đúng lúc dù bắt đầu nghiêng về phía bên kia. Vài nhịp là dù bay thẳng.
- Slalom trên không: chuỗi rẽ trái – phải nối nhau, mỗi lần đổi hướng khoảng 45–90°, như trượt tuyết vòng qua các cột. Mỗi lần rẽ đều theo thứ tự nhìn – nghiêng người – kéo dây lái; dây lái bên ngoài giữ căng để điều tiết tốc độ rẽ. Mục tiêu là đổi hướng gọn, mượt, không để dù lắc thừa.
Kỹ năng rẽ phối hợp này dùng ngay khi bay số 8 lúc cà vách và khi chỉnh vòng hạ cánh. Bài slalom dưới mặt đất mà bạn đã tập ở P1–P2 (cầm dù đi theo đường zic-zắc) rèn đúng cảm giác đó.
4.3. Quay 360
Quay 360 là rẽ trọn một vòng rồi bay ra đúng hướng cũ. Đây là nền của bay thermal sau này và là một cách giảm độ cao có kiểm soát.
- Nhìn trước khi rẽ: nhìn hết phía bên rẽ, phía sau và phía dưới. Suốt vòng quay, mắt nhìn trước về phía đang quay tới.
- Vào vòng: nghiêng người sang bên rẽ, kéo dần dây lái bên trong; dây lái bên ngoài giữ căng nhẹ. Tăng dần, không giật.
- Tốc độ vòng: vòng khoảng 16 giây là quay bình thường; vòng khoảng 12 giây là quay gắt. Tập vòng 16 giây cho đều trước, cả chiều trái và chiều phải, rồi mới rút xuống 12 giây khi HLV cho phép. Vòng càng nhanh, góc nghiêng càng lớn.
- Lực G và tốc độ tụt tăng theo góc nghiêng: nghiêng 30° bạn nặng hơn khoảng 15%; nghiêng 45° khoảng 1,4 lần; nghiêng 60° gấp đôi (2G). Vòng chậm mất khoảng 30–40 m độ cao, vòng nhanh mất 50 m trở lên.
- Lực G cũng làm dù thất tốc ở tốc độ cao hơn. Trong vòng quay, nửa cánh bên trong bay chậm hơn nửa bên ngoài, nên đừng kéo sâu dây lái bên trong khi đang bay chậm: cánh trong dễ thất tốc trước và đẩy dù vào spin. Thấy dây lái bên trong bỗng mềm nhão thì nâng tay ngay.
- Thoát vòng: quay đủ một vòng tròn khép kín, về đúng hướng cũ thì nhả dần dây lái bên trong, ngồi thẳng lại, phanh nhẹ để chặn cú bổ, rồi bay thẳng. Ra vòng càng gắt, dù càng vọt ra trước.
- Canh vị trí: quay liên tục dễ chóng mặt và mất phương hướng. Khi tập, chỉ quay số vòng HLV giao; sau mỗi vòng xác định lại bãi hạ và độ cao.
⚠️ Cảnh báo: quay càng gắt, càng lâu thì dù càng có xu hướng chúi sâu thành spiral. Spiral không thuộc chương trình P2–P3: giữ góc nghiêng vừa phải và thoát vòng ngay khi thấy tốc độ, lực G tăng nhanh hoặc tiếng gió rít to.
4.4. Big ears
Big ears là gập hai đầu cánh vào để vòm dù nhỏ đi: tốc độ tụt tăng lên khoảng 2–3 m/s mà dù vẫn bay tới, vẫn ổn định. Đây là cách giảm độ cao đầu tiên và an toàn nhất bạn học, dùng khi cần xuống nhanh: mây phát triển trên đầu, dòng nâng mạnh hơn sức mình, hay tới bãi hạ còn quá cao.
- Chuẩn bị: cao trên 200 m so với mặt đất, xa sườn núi và dù khác, khí êm. Tìm dây A ngoài cùng (nhiều dù có riser A tách riêng cho big ears, đánh dấu màu).
- Dây lái: giữ tay cầm dây lái trong tay hoặc thu gọn theo đúng cách HLV hướng dẫn, để khi đưa tay lên kéo dây A, dây lái không bị kéo theo.
- Kéo: nắm dây A ngoài cùng ở cao, kéo xuống dứt khoát từng bên (hoặc hai bên đều nhau) cho tới khi đầu cánh gập vào, rồi giữ ở đó. Chỉ kéo dây A ngoài cùng: kéo cả riser A là làm sập mép trước.
- Lái bằng nghiêng người: khi giữ big ears, dây lái gần như không dùng được. Rẽ bằng nghiêng người sang trái, sang phải rồi về giữa.
- Thêm thanh tăng tốc: nếu HLV cho phép, sau khi big ears đã ổn định mới đạp thanh tăng tốc từ từ; tốc độ tụt tăng lên khoảng 3–4 m/s. Big ears làm dù chậm lại một chút, thanh tăng tốc bù lại phần tốc độ đó. Thứ tự: big ears trước, thanh tăng tốc sau.
- Mở lại: thứ tự ngược lại: nhả thanh tăng tốc trước, rồi thả dây A ngoài. Dù EN A thường tự mở; nếu đầu cánh còn gập thì kéo một nhịp dài dây lái bên đó. Không phanh sâu cả hai bên cùng lúc: dù đang bay chậm dễ vào deep stall. Mở lại xong trên 100 m so với mặt đất.
⚠️ Cảnh báo: big ears làm dù bay chậm hơn và gần thất tốc hơn bình thường. Không phanh sâu khi đang giữ big ears, và mở lại xong trước khi vào vòng hạ cánh.
Big ears khác B-stall và spiral. B-stall (kéo riser B, dù rơi gần thẳng đứng) và spiral (quay chúi sâu, tụt 10–20 m/s, lực G rất lớn) xuống nhanh hơn nhiều nhưng rủi ro cao: dễ vào deep stall, spin, spiral tự khoá. Chúng chỉ được học trong khoá SIV trên mặt nước. Ở P2–P3, big ears là kỹ thuật giảm độ cao nhanh duy nhất bạn dùng.
5. Cất cánh: dựng dù tiến, dựng dù lùi, gió mạnh hơn
Ở P1–P2 bạn chỉ cần thành thạo một kiểu dựng dù. Ở P2–P3 bạn tập cả hai và biết chọn theo gió: dựng dù tiến khi gió nhẹ, dựng dù lùi (reverse) khi gió vừa trở lên. Cất cánh lúc này là một chuỗi chủ động: kiểm tra 7 bước → dựng dù → giữ vòm dù trên đầu → nhìn vòm dù, quyết định trước vạch dừng → chạy đà.
Dựng dù lùi
- Chọn chiều quay và giữ một chiều quen cho mọi lần: khi bị gió nhấc lên sớm, cơ thể vẫn quay đúng theo thói quen. Móc dù xong, quay mặt vào vòm dù theo đúng chiều đó; hai riser bắt chéo trước người.
- Cầm dây: cầm dây lái và riser A theo đúng cách HLV đã dạy; nhìn lại một lượt xem riser và dây lái có bắt chéo đúng chiều không.
- Dựng: lùi người, tì vào riser A cho vòm dù lên. Vòm dù lên gần đầu thì nhả A, đón nhẹ bằng dây lái để vòm dù không vọt ra quá trước.
- Sửa lệch: vòm dù lệch về bên nào thì bước sang bên đó để đưa người về dưới tâm vòm dù; phanh nhẹ bên đang cao nếu cần.
- Kiểm tra rồi mới quay: vòm dù đứng yên trên đầu, căng đều, không rối dây thì mới quay người theo đúng chiều đã chọn, nhìn về đường chạy và chạy đà.
Gió mạnh hơn
- Gió vừa trở lên thì dựng dù lùi: bạn nhìn thấy vòm dù suốt lúc dựng và ít bị gió kéo lê.
- Gió khá mạnh: không trải căng vòm dù hình vòng cung rộng; gom gọn, dựng thấp từng phần (dựng tường dù) để kiểm soát lực kéo. Khi vòm dù lên, bước một bước về phía vòm dù cho bớt lực.
- Người phụ giữ đai ở ngang tầm carabiner, kéo xuống và ra sau, không đẩy bạn ra trước.
- Gió mạnh, dù có thể nhấc bạn lên sớm: làm xong việc kiểm tra vòm dù và quay người trong vài giây, không đứng chần chừ.
- Giới hạn gió của học viên P2–P3 do HLV quyết định từng ngày. Gió xiết (gió chính mạnh hơn 6 m/s ở tầng quanh bãi cất) thì không ai bay.
Gió chếch nhẹ
Gió lệch nhẹ khỏi hướng bãi: trải và dựng vòm dù thẳng vào gió thật, không theo trục bãi; khi vòm dù đã ổn định trên đầu mới chuyển dần hướng chạy về đường chạy. Gió ngang rõ, gió đổi hướng liên tục hoặc có gió sau thì không cất cánh.
Vạch dừng và huỷ cất cánh
- Trước khi dựng dù, xác định vạch dừng: điểm cuối cùng trên đường chạy mà bạn còn dừng lại an toàn được.
- Trước vạch dừng mà vòm dù lệch, rối dây, một bên sập, hoặc gió đổi: huỷ ngay. Qua vạch dừng thì cam kết chạy tiếp, đừng dừng nửa chừng ở mép dốc.
- Huỷ trong gió mạnh hay trên dốc: không kéo cả hai dây lái xuống hết khi vòm dù đang ở trên đầu, vì vòm dù có thể nhấc bạn lên rồi quật xuống. Kéo riser sau, hoặc kéo hết một bên dây lái và bước về phía vòm dù để huỷ dù.
⚠️ Cảnh báo: dù quay ngược vào núi ngay sau khi rời đất là tai nạn cất cánh hay gặp. Rời đất xong thì bay thẳng ra xa sườn rồi mới rẽ, và rẽ đúng về phía đã định ở bước hướng quay trong kiểm tra 7 bước.
6. Khí tượng cho P2–P3
6.1. Gió trong ngày ở thung lũng
Ở vùng núi, ngoài gió chung của cả vùng, nắng sinh ra gió cục bộ đổi theo giờ trong ngày:
| Khung giờ | Điều gì xảy ra | Với học viên P2–P3 |
|---|---|---|
| Sáng sớm | Khí lạnh ban đêm còn đọng dưới đáy thung lũng, có khi có sương; gió nhẹ, khí êm | Tốt cho các bài kiểm soát vòm dù: pitching, lắc ngang, big ears |
| Cuối buổi sáng | Sườn núi đón nắng ấm lên, khí bốc lên dọc sườn (gió lên sườn ban ngày); thermal nhẹ đầu tiên | Tốt để tập cất cánh; cà vách khi gió núi thổi đều vào sườn |
| Trưa – đầu chiều | Nắng mạnh nhất; thermal mạnh và gắt; gió thung lũng thổi dọc thung lũng, mạnh dần; gió ở bãi hạ cũng tăng | Thường nghỉ, hoặc chỉ bay khi HLV đánh giá điều kiện; luôn hỏi gió bãi hạ |
| Cuối chiều | Nắng dịu, khí êm dần, có khi có dòng nâng rộng và mượt | Tốt cho cà vách nhẹ và tập hạ cánh chính xác |
| Chiều tối | Sườn núi nguội, khí lạnh chảy xuống (gió xuống núi ban đêm); bãi cất có thể chuyển sang gió sau | Không cố bay "chuyến cuối" khi gió ở bãi cất đã yếu đi rồi đổi chiều |
Áp vào Khau Phạ: bãi cất gần đỉnh đèo (1.268 m) nhìn xuống thung lũng Lìm Mông – Tú Lệ; bãi hạ Clubhouse ở khoảng 736 m. Gió chính bãi đẹp nhất là gió Đông và Đông Bắc. Gió từ phía Nam vòng qua Tây là gió sau hoặc thổi ngược sườn: mạnh lên là không bay. Gió Bắc, Đông, Tây khi mạnh luồn qua khe đèo và tăng tốc đột ngột ngay mép bãi cất. Giữa trưa, gió ở bãi hạ có thể khác hẳn gió ở bãi cất.
Trước mỗi ngày bay, tập tự đọc dự báo gió theo giờ và theo độ cao trên trang thời tiết bay, rồi so với những gì bạn thấy ở bãi: ống gió, mây, khói, lá cây.
6.2. Phân biệt các loại mây
Mây cho biết khí quyển đang làm gì, thường sớm hơn ống gió. Học viên P2–P3 cần nhận ra các loại mây dưới đây và biết mỗi loại báo điều gì.
| Mây | Nhận biết | Ý nghĩa với phi công |
|---|---|---|
| Mây tích (cumulus, Cu) | Cụm bông trắng, đáy phẳng, đỉnh tròn, tách rời nhau | Có thermal, ngày bay tốt; dưới đáy mây là nơi thermal mạnh nhất. Không bay vào mây |
| Mây tháp (Cu congestus) | Mây tích lớn nhanh thành tháp cao, đỉnh cuộn như súp lơ, đáy tối dần | Khí bất ổn định mạnh, có thể thành mây dông trong vòng một giờ; dưới mây hút mạnh. Chuẩn bị hạ cánh |
| Mây dông (cumulonimbus, Cb) | Khối mây khổng lồ, đáy đen, đỉnh toả ra hình cái đe; mưa, sấm, chớp | Không bay. Gió thốc mạnh tới trước mưa, có khi xa vài km. Đang bay thì hạ cánh ngay |
| Mây tằng (stratus, St) | Lớp mây xám phẳng, thấp, che kín trời, có khi phủ sườn núi | Khí ổn định, ít thermal; nguy hiểm khi phủ bãi cất hoặc tuyến bay vì mất tầm nhìn |
| Mây ti (cirrus, Ci) | Sợi trắng mảnh rất cao, như lông chim | Thời tiết có thể đổi trong 1–2 ngày tới; mây ti dày lên che nắng thì thermal yếu đi |
| Mây thấu kính (lenticular) | Mây hình thấu kính, mép nhẵn, đứng yên trên hoặc sau núi dù gió vẫn thổi | Gió mạnh trên cao, có sóng nâng và rotor dưới thấp. Không bay |
| Mây nón (cap cloud) | Mây úp trên đỉnh núi như chiếc nón, không trôi theo gió | Khí ẩm đang bị đẩy lên qua đỉnh; đáy mây có thể hạ dần, che bãi cất. Mây nón lớn nhanh là dấu hiệu khí bất ổn định |
Mẹo: quan sát mây cả buổi chứ không chỉ một lúc. Mây tích nhỏ, thưa, lớn chậm là ngày đẹp. Mây tích mọc dày, lớn nhanh, đáy tối từ trước trưa là ngày có thể thành dông buổi chiều: bay sớm, hạ cánh sớm.
⚠️ Cảnh báo: dưới một đám mây tích lớn hoặc mây tháp, dòng nâng có thể mạnh hơn cả big ears. Thấy mây trên đầu phát triển nhanh thì rời khỏi phía dưới nó từ sớm, đừng chờ.
6.3. Bẫy địa hình: nhắc lại ngắn
- Hiệu ứng venturi: gió dồn qua khe núi, đèo, hoặc ngay trên sống núi thì mạnh lên. Ở Khau Phạ, gió Bắc, Đông, Tây khi mạnh luồn qua khe đèo và tăng tốc ngay mép bãi cất.
- Gió xiết: gió chính (gió trung bình, không phải gió giật) ở tầng quanh bãi cất mạnh hơn 6 m/s. Khi đó dù gần như không tiến được, cộng thêm venturi có khi còn mạnh hơn nhiều: không ai bay.
- Vùng khuất gió: phía sau núi, sau đỉnh đồi so với chiều gió. Gió đủ mạnh để cà vách thì ngay sau đỉnh đã có rotor.
- Rotor: khí cuộn xoáy phía cuối gió của vật cản và sau núi, kéo dài khoảng 10 lần chiều cao vật cản, xa hơn khi gió mạnh; có dòng giáng mạnh, dễ làm sập dù.
- Bẫy gió chính bãi giả: khi gió thật thổi từ sau núi, phần dưới của rotor có thể thổi ngược lên bãi cất, làm ống gió trông như gió chính bãi. Luôn so ống gió với hướng mây trôi, ngọn cây trên đỉnh và dự báo gió trên cao.
⚠️ Cảnh báo: đang cà vách mà thấy dù tiến rất chậm khi lên ngang đỉnh là dấu hiệu gió đang mạnh lên. Bay ra phía trước, xa sườn, về phía thung lũng ngay; đừng để bị thổi qua đỉnh vào vùng khuất gió.
7. Bay cà vách và luật bay
Khi gió núi thổi đều vào sườn, khí bị đẩy lên tạo dòng nâng mặt núi. Nếu khí đi lên nhanh hơn tốc độ tụt của dù (khoảng 1 m/s), bạn giữ được hoặc lên thêm độ cao khi bay dọc sườn. Đó là bay cà vách.
- Dải nâng nằm phía trước và phía trên sườn đón gió; nâng tốt nhất thường ngang và cao hơn mép đỉnh một chút, về phía đầu gió. Sát sườn, nhất là gần các mỏm và hõm núi, gió nhiễu và nâng kém. Phía sau đỉnh là vùng khuất gió.
- Điều kiện cho học viên: gió đều, gần vuông góc với sườn, không giật, không mạnh hơn mức HLV cho phép; sườn thoáng, có bãi hạ trong tầm lượn.
- Bay số 8 dọc sườn: bay dọc sườn một đoạn, tới cuối đoạn thì luôn rẽ quay ra phía thung lũng (về phía đầu gió), không bao giờ rẽ quay mặt vào núi. Rẽ vào núi, gió đẩy dù về phía sườn và bạn không còn chỗ để ra.
- Bù dạt: gió đẩy bạn về phía sườn, nên hướng mũi dù hơi chếch ra phía thung lũng để đường bay đi song song với sườn.
- Giữ khoảng cách với sườn: một bên vòm dù sập thì dù quay về phía bên sập. Nếu bên sát núi sập, dù quay vào núi, nên phải giữ khoảng cách đủ để kịp giữ hướng, và ngồi hơi nghiêng về phía thung lũng. Gió càng mạnh, sườn càng gồ ghề thì càng phải bay xa sườn.
- Luôn còn đường về bãi hạ: trước khi vào cà vách, biết rõ độ cao tối thiểu để rời sườn về bãi hạ. Xuống tới mức đó, hoặc gió đổi, nâng yếu đi, thì rời sườn về bãi theo kế hoạch.
Luật bay: tránh nhau trên không
Luật bay áp dụng ở mọi nơi trên không, không chỉ khi cà vách. Thuộc lòng năm luật dưới đây trước khi bay cùng vùng trời với dù khác:
| Tình huống | Luật |
|---|---|
| Hai dù bay đối đầu | Cả hai tránh nhau về bên phải. |
| Đối đầu dọc sườn núi | Nếu bên phải mình là núi thì mình được ưu tiên, giữ hướng; dù bên kia phải nhường đường, rẽ phải ra phía thung lũng. |
| Hai đường bay giao nhau | Nhường dù ở bên phải mình: rẽ phải, đi sau dù đó. |
| Quay thermal | Quay cùng chiều với các dù đang ở trong thermal; vào từ phía ngoài vòng, không cắt ngang trước mặt người khác. |
| Hạ cánh | Nhường dù thấp hơn: dù thấp hơn được vào bãi trước; dù cao hơn giảm độ cao ở vòng ngoài, chờ tới lượt. |
- Bay cùng chiều mà mình nhanh hơn: khi cà vách, quay đầu sớm thay vì vượt. Nếu buộc phải vượt thì vượt thật rộng, dễ đoán.
- Nhìn trước khi rẽ, nhất là trước mỗi lần quay đầu và trước khi vào thermal. Vùng trời đông người thì rời ra, đừng cố chen.
- Không chắc người kia có thấy mình không: nhường trước, rẽ sớm và rẽ rõ ràng để người kia đoán được hướng của bạn.
Luật ưu tiên khi cà vách
- Đối đầu dọc sườn: phi công có mặt núi bên phải được ưu tiên. Người có mặt núi bên trái nhường bằng cách rẽ phải, ra phía thung lũng, vì người kia không thể rẽ phải vào núi.
- Có thermal gần sườn: luật cà vách vẫn được ưu tiên; đừng quay 360 cắt ngang đường người đang bay dọc sườn.
8. Làm quen thermal
Thermal là cột hay bóng khí ấm bốc lên từ chỗ mặt đất được nắng đốt nóng nhiều hơn xung quanh: sườn đá, ruộng khô, mái nhà, sườn đón nắng. Thermal trôi theo gió, nghiêng theo chiều gió và thường có vùng giáng bao quanh. Ở P2–P3 bạn chỉ làm quen với thermal nhẹ trong khí êm; bay thermal thật sự là nội dung của P3–P4.
- Dấu hiệu: dù được nâng lên, vario kêu bíp; vòm dù ngả nhẹ ra sau khi vào; một bên cánh bị nâng lên. Dưới mặt đất: gió đổi hướng, lặng rồi giật; chim lượn vòng; mây tích nhỏ mới hình thành phía trên.
- Vào: chạm rìa thermal, vòm dù ngả ra sau thì nâng tay, bay thẳng thêm 2–3 giây cho vào hẳn bên trong rồi mới rẽ. Nếu một bên cánh bị nâng lên, thermal nằm ở phía đó: rẽ về phía cánh đó.
- Trong thermal: quay 360 đều, góc nghiêng vừa, tốc độ gần tụt tối thiểu. Gần sườn núi thì chưa quay tròn: bay số 8, mọi vòng rẽ quay ra phía thung lũng.
- Ra: khi nâng yếu đi, khi đã lên tới độ cao HLV giao, hoặc khi bị trôi xa bãi hạ, về phía vùng khuất gió: nhả vòng, bay thẳng, sẵn sàng chặn cú bổ khi ra khỏi thermal vào vùng giáng.
- Có dù khác trong thermal: quay cùng chiều với người vào trước. Hai người quay ngược chiều thì người thấp hơn đổi theo người ở trên. Vào thermal từ phía ngoài vòng, không cắt ngang trước mặt người khác.
- Canh vị trí: sau vài vòng, nhìn lại bãi hạ và độ cao. Thermal trôi theo gió và có thể đưa bạn ra sau núi rất nhanh.
⚠️ Cảnh báo: giữa trưa nắng gắt, thermal ở vùng núi mạnh, hẹp và vụn: lên xuống đột ngột, dễ sập dù. Học viên P2–P3 không bay giờ đó khi HLV chưa cho phép; gặp khí xóc vượt sức mình thì hạ cánh.
9. Hạ cánh chính xác
Mục tiêu của P2–P3 là hạ cánh trong vòng 20 m quanh tâm một cách đều đặn, trong nhiều kiểu gió, bằng vòng hạ cánh do chính bạn tính. Hạ chính xác không phải để lấy điểm: đó là kỹ năng giúp bạn hạ được vào bãi nhỏ, bãi lạ, bãi dự phòng.
Vòng hạ cánh chữ U
- Vùng giảm độ cao: tới bãi với độ cao dư, giảm độ cao bằng số 8 bên cạnh bãi, mọi vòng rẽ quay mặt về phía bãi, không bao giờ quay lưng về bãi. Mắt luôn nhìn tâm hạ cánh.
- Đường lượn xuôi gió → đường lượn ngang → đường lượn cuối. Đường lượn cuối bay thẳng, ngược gió, đủ dài để dù ổn định (ở bãi Clubhouse khi gió Bắc, đường lượn cuối dài khoảng 60 m, không ngắn hơn 50 m).
- Chọn điểm rẽ theo gió: gió mạnh thì dù tiến chậm trên đường lượn cuối, nên đường lượn ngang phải gần bãi hơn và không bay sâu về phía cuối gió, kẻo không về tới bãi. Gió nhẹ thì đường lượn cuối dài ra, dễ vọt qua tâm.
- Chỉnh độ cao ở đường lượn xuôi gió và đường lượn ngang, không chỉnh ở đường lượn cuối: dư thì kéo dài đường lượn xuôi gió; thiếu thì rẽ vào sớm, cắt ngắn.
Cách bay theo từng hướng gió ở bãi Clubhouse có trong ngày 5 của lộ trình P1–P2.
Góc nhìn: đọc đường lượn bằng mắt
Mắt người đoán số mét độ cao rất kém, nhưng nhận ra góc nhìn rất tốt. Trên đường lượn ngang và đường lượn cuối, nhìn vào tâm hạ cánh:
- Tâm đứng yên trong tầm mắt: bạn đang lượn đúng tới tâm.
- Tâm trôi dần xuống (mặt đất phía sau tâm lộ ra nhiều hơn): bạn dư độ cao, sẽ vọt qua tâm.
- Tâm trôi dần lên (bị che dần về phía chân trời): bạn thiếu độ cao, sẽ hạ hụt trước tâm.
Đọc sớm thì sửa được trên đường lượn xuôi gió và đường lượn ngang. Trên đường lượn cuối chỉ sửa rất ít: thấy hụt thì cao tay; kéo phanh để "kéo dài" đường lượn chỉ làm dù tụt dốc hơn, nhất là khi ngược gió. Chạm đất lệch tâm vài mét còn hơn rẽ gắt ở thấp.
Gradient gió và bóng gió
Ở mười mấy mét cuối, gió yếu dần khi xuống sát đất (gradient gió) và yếu hẳn ngay sau hàng cây, nhà (bóng gió). Dù xuyên từ lớp gió mạnh xuống lớp gió yếu thì mất bớt tốc độ so với không khí; nếu lúc đó bạn đang bay chậm hoặc đang rẽ, dù có thể thất tốc ở độ cao vài mét.
- Đường lượn cuối giữ đủ tốc độ: cao tay hoặc phanh rất nhẹ, tới khoảng 1 m mới phanh tiếp đất.
- Khi có gió, không chọn đường vào bãi đi sát phía sau hàng cây hay nhà phi công.
- Dưới khoảng 10 m: không rẽ gắt, không zic-zắc.
- Gió mạnh: phanh tiếp đất nhẹ, vừa đủ; chạm đất xong quay lại đối diện vòm dù và huỷ dù ngay để không bị kéo.
⚠️ Cảnh báo: đừng bao giờ cố kéo phanh để "nhấc" dù vượt qua hàng cây hay dây điện trước bãi. Thấy không qua được thì đổi sang bãi trống trước mặt ngay từ khi còn cao.
10. Sự cố và dù phụ
Dù EN A ít khi gặp sự cố trong khí êm. Nhưng ở P2–P3 bạn bay nhiều hơn, cao hơn, gần sườn hơn, nên phải biết trước cách nhận ra và xử lý. Thao tác được ôn trên simulator; không tự tập gây sự cố ngoài các bài HLV giao.
| Tình huống | Nhận biết | Xử lý |
|---|---|---|
| Sập một bên (sập nửa vòm dù) | Một bên dây lái nhẹ hẳn rồi vòm dù bên đó gập lại; dù quay về phía bên sập | 1. Đang đạp thanh tăng tốc thì nhả ngay. 2. Giữ hướng trước: nghiêng người sang bên còn bay, phanh nhẹ bên đó vừa đủ để bay thẳng hoặc ra xa sườn; không phanh quá sâu, bên còn bay dễ thất tốc. 3. Hướng đã ổn mà bên sập chưa tự mở thì kéo một nhịp dài, dứt khoát dây lái bên sập rồi nâng lên |
| Sập mép trước | Cả mép trước gập xuống cùng lúc, dù chúi nhẹ rồi lùi ra sau | Nhả thanh tăng tốc nếu đang đạp; không phanh khi vòm dù đang ở sau lưng. Dù EN A thường tự mở lại nhanh rồi vọt ra trước: phanh nhẹ chặn cú bổ đó |
| Sắp thất tốc | Tiếng gió nhỏ hẳn, dây lái mềm nhão, vòm dù ngả ra sau | Nâng tay đều hai bên, mượt; chuẩn bị chặn cú bổ khi dù lấy lại tốc độ |
| Chớm spin | Đang bay chậm mà kéo sâu một bên: dây lái bên đó nhẹ bẫng, dù xoay nhanh về bên đó | Nâng hai tay ngay, rồi chặn cú bổ |
| Deep stall (stall dù) | Vòm dù vẫn mở nhưng không bay tới: mất gió trước mặt, dù rơi gần thẳng đứng, dây lái mềm. Hay gặp ở dù cũ, dù ướt, hoặc khi phanh sâu lúc mở big ears | Nâng hết tay. Chưa ra thì đẩy nhẹ riser A ra trước (hoặc đạp nhẹ thanh tăng tốc) để dù bay lại. Đã sát đất thì không làm gì thêm, giữ tư thế tiếp đất lăn người |
| Cravat | Đầu cánh sập kẹt vào dây dù, dù có xu hướng quay về bên đó | Giữ hướng bằng nghiêng người và phanh bên lành; kéo dây stabilo bên bị kẹt để gỡ. Không giữ được hướng mà độ cao còn ít: ném dù phụ |
Khi nào ném dù phụ
- Dù chính không bay được và không phục hồi: va chạm với dù khác, rối dây không gỡ được, dù tự xoay hoặc spiral mất kiểm soát, cravat không giữ được hướng.
- Thấp thì ném sớm. Càng gần đất, càng ít thời gian chờ dù chính tự hồi. Ở thấp mà còn nghi ngờ thì ném.
- Trình tự: nhìn – nắm – giật – ném vào khoảng trống, rồi thu dù chính (kéo đều riser sau hoặc gom dây lái) để dù chính không bay ngược với dù phụ.
- Dù phụ hạ khoảng 5 m/s, như nhảy từ độ cao khoảng 1,5 m: khép chân, gối chùng, tiếp đất lăn người.
⚠️ Cảnh báo: ném dù phụ quá muộn là sai lầm nguy hiểm nhất. Quyết định trong vài giây; đừng cố gỡ một chiếc dù không bay khi mặt đất đang tới gần.
11. Tâm lý, nhật ký bay và 50 chuyến đầu
Sau vài chục chuyến bay suôn sẻ, cất cánh và hạ cánh bắt đầu thấy dễ. Đây là lúc nguy hiểm nhất: tự tin tăng nhanh hơn kinh nghiệm (hội chứng bậc trung). Bạn bay được trong điều kiện dễ nhưng chưa từng gặp khí thật sự xấu, nên chưa biết mình còn thiếu gì.
- Mỗi chuyến chỉ thử một điều mới: điểm bay mới thì bay giờ êm với chiếc dù quen; tập kỹ thuật mới thì ở điểm bay quen, có HLV.
- Giữ biên độ an toàn: đặt giới hạn gió, giờ bay của mình thấp hơn mức mình nghĩ là làm được. Kỹ năng hay thiết bị tốt lên, người ta hay tự đẩy mình vào điều kiện khó hơn (cân bằng rủi ro), và rủi ro chẳng giảm đi.
- Đừng bay vì người khác đang bay. Phi công giỏi bay êm trên đầu không có nghĩa điều kiện đó hợp với bạn.
- Biết bỏ chuyến bay: hoãn cất cánh, ở lại dưới đất, hạ cánh sớm khi khí xóc vượt sức. Ở trường, đó luôn là quyết định đúng.
Nhật ký bay và tích luỹ 50 chuyến
Ghi sổ nhật ký bay sau mỗi chuyến: ngày, điểm bay, giờ, gió ở bãi cất và bãi hạ, thời gian bay, bài tập đã làm, khoảng cách từ chỗ chạm đất tới tâm, điều làm tốt, điều cần sửa. Sổ là bằng chứng kinh nghiệm khi bạn đăng ký thi P3, và giúp HLV biết bạn cần tập gì.
- Nâng dần lên khoảng 50 chuyến bay đơn, trải ra nhiều buổi và nhiều kiểu gió: 50 chuyến trải đều tốt hơn 50 chuyến dồn trong vài ngày giống hệt nhau.
- Mỗi chuyến có một mục tiêu nhỏ: hạ trong 20 m, một vòng 360 đều 16 giây, hai lượt số 8 cà vách…
- Sau mỗi buổi, tự chấm: kế hoạch có đúng không, chỗ nào còn phải chờ HLV nhắc.
Tự đánh giá trước mỗi chuyến
| Câu hỏi | Nếu câu trả lời là "không" |
|---|---|
| Gió ở bãi cất và bãi hạ có nằm trong giới hạn của mình? | Không cất cánh |
| Mình đã có kế hoạch bay, bãi dự phòng, độ cao rời sườn? | Lập kế hoạch rồi mới lên bãi |
| Mình khoẻ, tỉnh táo, không vội, không bị ai thúc? | Chờ hoặc nghỉ |
| Mình hiểu bầu trời hôm nay: mây, thermal, gió buổi chiều? | Hỏi HLV, quan sát thêm |
| Mình sẵn sàng hạ cánh ngay nếu điều kiện xấu đi? | Chưa nên bay |
12. 30 câu trắc nghiệm ôn tập
Mỗi câu chỉ có một đáp án đúng. Tự chọn trước, rồi bấm Xem đáp án để kiểm tra. Đúng từ 24 câu trở lên là bạn đã nắm chắc lý thuyết P2–P3.
Câu 1. Muốn dù bay ở tốc độ tụt tối thiểu, bạn để tay ở đâu?
- A. Cao tay hết và đạp thanh tăng tốc
- B. Phanh nhẹ hai bên, khoảng 1/4 dây lái (tay ngang tầm mắt)
- C. Kéo hai dây lái xuống ngang hông
- D. Kéo dây A ngoài cùng (big ears)
Xem đáp án
Đáp án: B. Phanh nhẹ hai bên, khoảng 1/4 dây lái (tay ngang tầm mắt). Phanh nhẹ khoảng 1/4 cho dù tụt chậm nhất, khoảng 1 m/s. Kéo xuống ngang hông là đã gần thất tốc.
Câu 2. Trên đường về bãi hạ, bạn gặp gió ngược mạnh. Nên chọn tốc độ thế nào?
- A. Phanh về tụt tối thiểu cho đỡ mất độ cao
- B. Phanh sâu cho dù chậm lại, bay lâu hơn
- C. Kéo big ears để xuống cho nhanh
- D. Bay nhanh hơn: cao tay hẳn, thêm chút thanh tăng tốc nếu đủ cao và được phép
Xem đáp án
Đáp án: D. Bay nhanh hơn: cao tay hẳn, thêm chút thanh tăng tốc nếu đủ cao và được phép. Gió ngược làm thời gian bay tới bãi kéo dài. Bay nhanh hơn để đi được xa hơn so với mặt đất; phanh lúc này chỉ làm bạn mất độ cao mà không tiến thêm.
Câu 3. Khi đạp thanh tăng tốc, điều gì xảy ra với vòm dù?
- A. Góc tấn nhỏ đi, dù bay nhanh hơn nhưng dễ sập mép trước hơn
- B. Góc tấn tăng, dù chậm lại và ổn định hơn
- C. Dù bay nhanh hơn và khó sập hơn
- D. Tốc độ tụt giảm, dù lượn xa hơn trong mọi trường hợp
Xem đáp án
Đáp án: A. Góc tấn nhỏ đi, dù bay nhanh hơn nhưng dễ sập mép trước hơn. Thanh tăng tốc kéo riser trước xuống, mép trước hạ thấp. Dù nhanh hơn nhưng dễ sập mép trước hơn, và khi sập thì sập mạnh hơn.
Câu 4. Học viên P2–P3 được thử thanh tăng tốc trong trường hợp nào?
- A. Ngay sau khi rời bãi cất, để ra xa sườn nhanh hơn
- B. Trên đường lượn cuối, khi thấy sắp hạ hụt bãi
- C. Bay thẳng, cao trên khoảng 200 m so với mặt đất, xa sườn, khí êm, HLV cho phép
- D. Khi đang quay thermal gần sườn núi
Xem đáp án
Đáp án: C. Bay thẳng, cao trên khoảng 200 m so với mặt đất, xa sườn, khí êm, HLV cho phép. Không đạp khi vừa cất cánh, gần sườn, khi đang rẽ, quay thermal, trong vòng hạ cánh hay khi khí xóc.
Câu 5. Đang đạp thanh tăng tốc, bạn thấy vòm dù rung, mép trước mềm đi. Bạn làm gì trước tiên?
- A. Nhả chân khỏi thanh tăng tốc ngay, êm, không giật
- B. Kéo mạnh hai dây lái xuống
- C. Đạp sâu thêm để vượt qua vùng nhiễu
- D. Kéo big ears cho dù ổn định
Xem đáp án
Đáp án: A. Nhả chân khỏi thanh tăng tốc ngay, êm, không giật. Nhả chân trước, xử lý sau. Kéo dây lái khi đang đạp thanh tăng tốc làm biên dạng cánh méo đi, dễ sập mạnh.
Câu 6. Ra khỏi một dòng nâng, vòm dù vọt ra trước đầu bạn. Bay chủ động nghĩa là làm gì?
- A. Nâng tay lên hết cho dù tăng tốc
- B. Nghiêng người thật mạnh sang một bên
- C. Phanh dứt khoát hai bên đúng lúc, rồi nhả tay khi vòm dù dừng lại
- D. Đạp thanh tăng tốc
Xem đáp án
Đáp án: C. Phanh dứt khoát hai bên đúng lúc, rồi nhả tay khi vòm dù dừng lại. Vòm dù trước mặt thì phanh, vòm dù sau lưng thì nâng tay. Phanh đúng lúc giữ áp suất trong vòm dù và chặn sập mép trước.
Câu 7. Trong khí xóc, dây lái phải bỗng nhẹ hẳn. Điều đó báo gì và bạn làm gì?
- A. Dù đang bay nhanh hơn, cứ để yên
- B. Nửa phải vòm dù đang mất áp suất: kéo dây lái phải xuống tới khi thấy căng lại rồi nhả về
- C. Nâng cả hai tay lên hết
- D. Kéo dây lái trái để rẽ ra khỏi vùng xóc
Xem đáp án
Đáp án: B. Nửa phải vòm dù đang mất áp suất: kéo dây lái phải xuống tới khi thấy căng lại rồi nhả về. Dây lái nhẹ hẳn là dấu hiệu bên đó sắp sập. Phản ứng sớm, vừa đủ, rồi nhả về.
Câu 8. Các bài tập trên không (pitching, lắc ngang, big ears) làm ở đâu?
- A. Ở bất cứ độ cao nào, miễn là khí êm
- B. Sát sườn núi để có dòng nâng giữ độ cao
- C. Ngay trên bãi hạ ở khoảng 50 m cho HLV dễ nhìn
- D. Ở độ cao an toàn (thường bắt đầu trên 200 m, xong trước 100 m so với mặt đất), xa sườn, có HLV qua bộ đàm
Xem đáp án
Đáp án: D. Ở độ cao an toàn (thường bắt đầu trên 200 m, xong trước 100 m so với mặt đất), xa sườn, có HLV qua bộ đàm. Độ cao là khoảng an toàn để sửa lỗi. Bài tập phải xong trước khi xuống thấp để còn độ cao cho vòng hạ cánh.
Câu 9. Trong bài pitching, lúc nào bạn phanh để chặn cú bổ?
- A. Khi vòm dù vừa qua đỉnh đầu khoảng 15°: check hai phanh nhanh, mạnh, giữ khoảng 1 giây
- B. Khi vòm dù đang ở sau lưng
- C. Ngay lúc vừa nâng tay lên
- D. Không phanh, để vòm dù tự dừng
Xem đáp án
Đáp án: A. Khi vòm dù vừa qua đỉnh đầu khoảng 15°: check hai phanh nhanh, mạnh, giữ khoảng 1 giây. Check phanh sớm, khi vòm dù chưa qua đầu, dễ làm dù thất tốc. Check phanh muộn thì vòm dù lắc lư, không khử được pitching.
Câu 10. Dù đang lắc ngang qua lại. Cách dập lắc đúng là gì?
- A. Phanh sâu cả hai bên và giữ thật lâu
- B. Nghiêng người theo nhịp lắc cho dù lắc mạnh hơn
- C. Buông hai dây lái ra
- D. Ngồi thẳng trong đai, phanh nhẹ bên đang ở cao đúng nhịp
Xem đáp án
Đáp án: D. Ngồi thẳng trong đai, phanh nhẹ bên đang ở cao đúng nhịp. Phanh nhẹ bên đang ở cao làm chậm chuyển động nghiêng. Vài nhịp nhỏ là dù bay thẳng.
Câu 11. Quay 360 với góc nghiêng 60°, lực G lên người và vòm dù khoảng bao nhiêu?
- A. Không đổi so với bay thẳng
- B. Khoảng 2 lần trọng lượng (2G)
- C. Nhẹ đi khoảng một nửa
- D. Khoảng 1,15 lần trọng lượng
Xem đáp án
Đáp án: B. Khoảng 2 lần trọng lượng (2G). Nghiêng 30° khoảng 1,15G, 45° khoảng 1,4G, 60° khoảng 2G. Lực G càng lớn, tốc độ tụt càng tăng và dù thất tốc ở tốc độ cao hơn.
Câu 12. Vì sao không kéo sâu dây lái bên trong khi đang quay chậm?
- A. Vì dù sẽ bay nhanh quá mức
- B. Vì dù sẽ tự thoát vòng quay
- C. Nửa cánh trong bay chậm hơn nửa ngoài, dễ thất tốc trước và đẩy dù vào spin
- D. Vì dây lái dễ bị đứt
Xem đáp án
Đáp án: C. Nửa cánh trong bay chậm hơn nửa ngoài, dễ thất tốc trước và đẩy dù vào spin. Trong vòng quay, cánh trong đi đường tròn nhỏ hơn nên chậm hơn. Thấy dây lái bên trong mềm nhão thì nâng tay ngay.
Câu 13. Làm big ears, bạn kéo dây nào?
- A. Cả riser A hai bên
- B. Riser B hai bên
- C. Hai dây lái xuống ngang hông
- D. Dây A ngoài cùng ở mỗi bên
Xem đáp án
Đáp án: D. Dây A ngoài cùng ở mỗi bên. Kéo cả riser A là làm sập mép trước; kéo riser B là B-stall, bài của khoá SIV.
Câu 14. Kết hợp big ears với thanh tăng tốc, thứ tự đúng là gì?
- A. Kéo big ears rồi mới đạp thanh tăng tốc; mở lại thì nhả thanh tăng tốc trước, thả big ears sau
- B. Đạp thanh tăng tốc rồi mới kéo big ears; mở lại thì thả big ears trước
- C. Đạp thanh tăng tốc và kéo big ears cùng lúc; mở lại cùng lúc
- D. Kéo big ears rồi đạp thanh tăng tốc; mở lại thì thả big ears trước, nhả thanh tăng tốc sau
Xem đáp án
Đáp án: A. Kéo big ears rồi mới đạp thanh tăng tốc; mở lại thì nhả thanh tăng tốc trước, thả big ears sau. Big ears trước, thanh tăng tốc sau; mở lại theo thứ tự ngược lại, xong trên 100 m so với mặt đất.
Câu 15. Gió ở bãi cất từ mức vừa trở lên. Nên chọn kiểu dựng dù nào?
- A. Dựng dù tiến, chạy thật nhanh
- B. Dựng dù tiến và nhờ người đẩy lưng ra trước
- C. Dựng dù lùi (quay mặt vào vòm dù)
- D. Kéo sẵn hai dây lái trong lúc dựng dù
Xem đáp án
Đáp án: C. Dựng dù lùi (quay mặt vào vòm dù). Dựng dù lùi cho bạn nhìn thấy vòm dù suốt lúc dựng, sửa lệch kịp và ít bị gió kéo lê.
Câu 16. Cần huỷ cất cánh khi gió mạnh, vòm dù đang ở trên đầu. Cách nào đúng?
- A. Kéo hết cả hai dây lái xuống thật nhanh
- B. Kéo riser sau, hoặc kéo hết một bên dây lái và bước về phía vòm dù
- C. Buông hết dây, chạy về phía đầu gió
- D. Ngồi xuống và giữ nguyên dây lái
Xem đáp án
Đáp án: B. Kéo riser sau, hoặc kéo hết một bên dây lái và bước về phía vòm dù. Kéo hết hai dây lái khi vòm dù trên đầu trong gió mạnh có thể nhấc bạn lên rồi quật xuống đất.
Câu 17. Gió ở bãi lệch nhẹ khỏi hướng bãi (gió chếch nhẹ). Bạn trải và dựng dù thế nào?
- A. Trải và dựng thẳng vào gió thật; vòm dù ổn định trên đầu rồi mới chuyển dần hướng chạy về đường chạy
- B. Trải theo trục bãi, bỏ qua hướng gió
- C. Dựng xong chạy ngay theo trục bãi dù vòm dù còn lệch
- D. Chờ gió sau rồi mới cất cánh
Xem đáp án
Đáp án: A. Trải và dựng thẳng vào gió thật; vòm dù ổn định trên đầu rồi mới chuyển dần hướng chạy về đường chạy. Dựng dù vào gió thật thì vòm dù lên đều. Gió ngang rõ, đổi hướng liên tục hay gió sau thì không cất cánh.
Câu 18. Ở thung lũng núi, khoảng trưa – đầu chiều ngày nắng thường có gì?
- A. Khí êm nhất trong ngày, tốt nhất cho bài tập
- B. Gió xuống núi ban đêm tràn về
- C. Gió lặng hẳn ở cả bãi cất và bãi hạ
- D. Nắng mạnh nhất, thermal mạnh và gắt, gió thung lũng mạnh dần, cả ở bãi hạ
Xem đáp án
Đáp án: D. Nắng mạnh nhất, thermal mạnh và gắt, gió thung lũng mạnh dần, cả ở bãi hạ. Bài tập kiểm soát vòm dù làm vào sáng sớm hoặc cuối chiều khi khí êm. Trưa nắng chỉ bay khi HLV đánh giá điều kiện.
Câu 19. Mây tích lớn nhanh thành tháp cao, đỉnh cuộn như súp lơ, đáy tối dần. Điều đó báo gì?
- A. Ngày bay đẹp, nên bay lên sát đáy mây
- B. Khí ổn định, không còn thermal
- C. Khí bất ổn định mạnh, có thể thành mây dông: chuẩn bị hạ cánh
- D. Sắp có sương mù buổi sáng
Xem đáp án
Đáp án: C. Khí bất ổn định mạnh, có thể thành mây dông: chuẩn bị hạ cánh. Đó là mây tháp (Cu congestus). Dưới mây hút mạnh, có thể thành dông trong vòng một giờ.
Câu 20. Bạn thấy mây hình thấu kính, mép nhẵn, đứng yên sau dãy núi. Điều đó báo gì?
- A. Ngày thermal đẹp, nâng êm
- B. Gió mạnh trên cao, có sóng nâng và rotor dưới thấp: không bay
- C. Sắp có mưa phùn nhẹ, vẫn bay được
- D. Gió lặng hoàn toàn ở mọi tầng
Xem đáp án
Đáp án: B. Gió mạnh trên cao, có sóng nâng và rotor dưới thấp: không bay. Mây thấu kính đứng yên dù gió thổi vì nó hình thành ở đỉnh sóng khí sau núi. Dưới thấp là rotor.
Câu 21. Buổi sáng trời có nhiều sợi mây trắng mảnh rất cao như lông chim. Đó là mây gì và báo gì?
- A. Mây dông: sắp có sấm trong vài phút
- B. Mây tích: thermal sắp rất mạnh
- C. Mây tằng: sắp có gió xiết ngay tại bãi
- D. Mây ti: thời tiết có thể đổi trong 1–2 ngày tới
Xem đáp án
Đáp án: D. Mây ti: thời tiết có thể đổi trong 1–2 ngày tới. Mây ti ở rất cao, thường báo một hệ thời tiết đang tới. Mây ti dày lên che nắng thì thermal yếu đi.
Câu 22. Bay cà vách theo hình số 8, tới cuối mỗi đoạn bạn rẽ về phía nào?
- A. Luôn rẽ ra phía thung lũng (về phía đầu gió), không quay mặt vào núi
- B. Rẽ về phía núi cho gọn vòng
- C. Rẽ về phía nào cũng được, miễn là nhanh
- D. Không rẽ, bay thẳng qua đỉnh núi
Xem đáp án
Đáp án: A. Luôn rẽ ra phía thung lũng (về phía đầu gió), không quay mặt vào núi. Rẽ vào núi thì gió đẩy dù về phía sườn và bạn không còn chỗ để ra.
Câu 23. Hai dù bay đối đầu nhau dọc cùng một sườn núi. Ai được ưu tiên?
- A. Người có mặt núi bên trái; người kia rẽ trái vào núi
- B. Người bay cao hơn
- C. Người có mặt núi bên phải; người có mặt núi bên trái rẽ phải ra thung lũng
- D. Người bay nhanh hơn
Xem đáp án
Đáp án: C. Người có mặt núi bên phải; người có mặt núi bên trái rẽ phải ra thung lũng. Người có mặt núi bên phải không thể rẽ phải vì vướng núi, nên người kia phải nhường.
Câu 24. Đang cà vách, nửa vòm dù phía sát núi bị sập. Dù có xu hướng làm gì?
- A. Tự quay ra phía thung lũng
- B. Quay về phía bên sập, tức là quay vào núi: phải giữ hướng ngay bằng nghiêng người và phanh nhẹ bên còn bay
- C. Vẫn bay thẳng như cũ
- D. Được nâng lên cao nhanh hơn
Xem đáp án
Đáp án: B. Quay về phía bên sập, tức là quay vào núi: phải giữ hướng ngay bằng nghiêng người và phanh nhẹ bên còn bay. Dù luôn quay về phía bên sập. Vì vậy khi cà vách phải giữ khoảng cách với sườn và ngồi hơi nghiêng về phía thung lũng.
Câu 25. Bạn bay tới một thermal đã có dù khác đang quay vòng sang trái. Bạn làm gì?
- A. Vào từ phía ngoài vòng và quay sang trái, cùng chiều người vào trước
- B. Quay sang phải để dễ nhìn thấy nhau
- C. Bay thẳng cắt qua lõi thermal
- D. Quay chiều nào cũng được nếu cao hơn người kia
Xem đáp án
Đáp án: A. Vào từ phía ngoài vòng và quay sang trái, cùng chiều người vào trước. Mọi người trong cùng một thermal quay cùng chiều. Hai người ngược chiều thì người thấp hơn đổi theo người ở trên.
Câu 26. Trên đường lượn ngang, bạn thấy tâm hạ cánh trôi dần xuống trong tầm mắt. Điều đó nghĩa là gì?
- A. Bạn thiếu độ cao, sẽ hạ hụt
- B. Bạn đang lượn đúng tới tâm
- C. Gió vừa đổi thành gió sau
- D. Bạn dư độ cao, sẽ vọt qua tâm
Xem đáp án
Đáp án: D. Bạn dư độ cao, sẽ vọt qua tâm. Tâm đứng yên là đúng; tâm trôi xuống là dư; tâm trôi lên là thiếu. Sửa ở đường lượn xuôi gió và đường lượn ngang.
Câu 27. Vì sao trên đường lượn cuối phải giữ đủ tốc độ, không bay chậm?
- A. Để chạm đất thật nhanh cho kịp người sau
- B. Gradient gió và bóng gió sát đất làm dù mất bớt tốc độ, bay chậm thì dễ thất tốc ở độ cao vài mét
- C. Vì bay chậm làm dù lượn quá xa
- D. Không cần, bay càng chậm càng an toàn
Xem đáp án
Đáp án: B. Gradient gió và bóng gió sát đất làm dù mất bớt tốc độ, bay chậm thì dễ thất tốc ở độ cao vài mét. Giữ cao tay hoặc phanh rất nhẹ tới khoảng 1 m rồi mới phanh tiếp đất; dưới khoảng 10 m không rẽ gắt.
Câu 28. Vòm dù vẫn mở trên đầu nhưng không bay tới, mất gió trước mặt, dây lái mềm, dù rơi gần thẳng đứng. Đó là gì và xử lý ra sao khi còn cao?
- A. Sập mép trước: kéo hết hai dây lái
- B. Spiral: ném dù phụ ngay
- C. Deep stall: nâng hết tay; chưa ra thì đẩy nhẹ riser A ra trước hoặc đạp nhẹ thanh tăng tốc
- D. Bay bình thường trong dòng nâng: giữ nguyên
Xem đáp án
Đáp án: C. Deep stall: nâng hết tay; chưa ra thì đẩy nhẹ riser A ra trước hoặc đạp nhẹ thanh tăng tốc. Deep stall hay gặp ở dù cũ, dù ướt, hoặc khi phanh sâu lúc mở big ears. Đã sát đất thì đừng làm gì thêm, giữ tư thế tiếp đất lăn người.
Câu 29. Sau va chạm với dù khác, dù chính rối không bay được và bạn đang ở khá thấp. Bạn làm gì?
- A. Cố gỡ rối thêm vài lần rồi mới tính
- B. Kéo big ears để xuống nhanh
- C. Gọi bộ đàm hỏi HLV rồi chờ trả lời
- D. Ném dù phụ ngay: nhìn – nắm – giật – ném, rồi thu dù chính và chuẩn bị tiếp đất lăn người
Xem đáp án
Đáp án: D. Ném dù phụ ngay: nhìn – nắm – giật – ném, rồi thu dù chính và chuẩn bị tiếp đất lăn người. Thấp thì ném sớm: càng gần đất càng ít thời gian. Thu dù chính để nó không bay ngược với dù phụ.
Câu 30. Sau khoảng 30 chuyến bay suôn sẻ, bạn thấy bay "dễ rồi" và muốn thử bay giữa trưa gió mạnh. Điều này gọi là gì và nên làm gì?
- A. Hội chứng bậc trung: tự tin tăng nhanh hơn kinh nghiệm; giữ biên độ an toàn, mỗi chuyến chỉ thử một điều mới
- B. Dấu hiệu đã đủ trình độ thi P3, cứ bay thử
- C. Chỉ cần đổi sang dù hiệu năng cao là an toàn
- D. Bình thường, cứ bay theo người khác đang bay
Xem đáp án
Đáp án: A. Hội chứng bậc trung: tự tin tăng nhanh hơn kinh nghiệm; giữ biên độ an toàn, mỗi chuyến chỉ thử một điều mới. Giai đoạn 20–100 chuyến đầu là lúc dễ chủ quan nhất. Điều kiện vượt sức thì ở lại dưới đất.
Học tiếp
Hoàn thành P2–P3 và tích luỹ đủ chuyến bay, bạn thi P3 rồi đi tiếp lên P4: bay thermal trong điều kiện mạnh hơn, xử lý sập dù, hạ cánh chính xác nâng cao. Lộ trình đó có trong bài kỹ thuật bay P3 – P4. Muốn ôn lại nền tảng, đọc lại bài lý thuyết P1–P2; các cấp P1–P5 được giải thích trong bài học dù lượn cho người mới.