Hạ cánh chính xác (Paragliding Accuracy) là hình thức thi đấu dù lượn dễ theo dõi nhất với khán giả: phi công cất cánh từ núi (hoặc kéo lên bằng tời), và hạ cánh chính xác vào một đĩa có tâm đường kính bằng kích thước một đồng xu (2 cm) là mục tiêu. Mỗi lần tiếp đất được chấm bằng số xăng-ti-mét cách mép đĩa tâm. Sau các vòng thi, ai có tổng điểm thấp nhất là người thắng.
Bài này giải thích luật quốc tế hiện hành: FAI Sporting Code, Section 7C – Paragliding Accuracy, bản 2026 (hiệu lực từ 01/06/2026) và Paragliding Accuracy Judging Code 2026 (luật trọng tài), do Uỷ ban Diều bay và Dù lượn của FAI (CIVL) ban hành. Một số quy định chung lấy từ Section 7 – Common bản 2026. Luật 7C viết chủ yếu cho giải Category 1; mỗi giải còn có Điều lệ giải (Local Regulations) riêng, nên khi đi thi hãy đọc kỹ điều lệ của giải đó.
Các giải hạ cánh chính xác ở Việt Nam
Ở Việt Nam, mỗi năm có khá nhiều giải hạ cánh chính xác. Riêng Giải vô địch quốc gia được tổ chức tối thiểu mỗi năm một lần, do Cục Thể dục thể thao (Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch) tổ chức. Ngoài ra, các câu lạc bộ, địa phương và doanh nghiệp cũng tổ chức sự kiện và giải đấu, như Hội Dù lượn TP Hà Nội, Liên đoàn Thể thao TP Hồ Chí Minh, hay các công ty tư nhân như Công ty CP Du lịch và Thể thao Viên Nam.
Các giải trải từ Bắc vào Nam: Hà Nội, Đà Nẵng, Tri Tôn (An Giang), đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi), đèo Khau Phạ (Mù Cang Chải, Lào Cai)… Mỗi giải có điều lệ riêng về số vòng, bán kính vòng quanh tâm, cách chia hạng và điều kiện dự thi. Ảnh trong bài chụp tại giải Mebayluon Paragliding Accuracy Open Cup Mù Cang Chải, ngày 15–17/09/2023, với bãi cất ở đèo Khau Phạ.
Giải Category 1 và Category 2 khác nhau thế nào?
FAI chia giải quốc tế thành hai hạng. Category 1 là giải vô địch Thế giới, vô địch châu lục và World Air Games. Category 2 là các giải quốc tế khác được CIVL công nhận: giải Open, World Cup, giải quốc gia mở cho phi công nước ngoài… Luật giải Category 2 "dựa trên luật Category 1 trong chừng mực phù hợp"; riêng những mục được ghi là bắt buộc cho Category 2 thì phải áp dụng đầy đủ. Những điểm khác còn lại do điều lệ của từng giải quy định.
| Nội dung | Category 1 (Thế giới, châu lục) | Category 2 (Open, World Cup…) |
|---|---|---|
| Bán kính vòng quanh tâm | 2 m | Nên là: chỉ tấm đo, 1 m, 2 m, 5 m hoặc 10 m (ghi trong điều lệ) |
| Số vòng để giải hợp lệ | Tối thiểu 3, tối đa 12 | Tối thiểu 1, tối đa 12 |
| Loại bớt phi công giữa giải (knock-out) | Không được | Được, nếu ghi trước trong điều lệ; mọi người bay đủ 6 vòng đầu |
| Số phi công | Ghi trong điều lệ giải | Tối thiểu 8, tối đa 150 |
| Giấy phép thể thao FAI (FAI Sporting Licence) | Bắt buộc | Bắt buộc |
| Điều kiện thứ hạng để dự giải | Top 700 (Thế giới) / top 900 (châu lục) bảng xếp hạng thế giới WPRS | Không bắt buộc |
| Tổ trọng tài tối thiểu | 8 người, từ 3 quốc gia | 5 người (4 nếu dưới 50 phi công) |
Đĩa đo điện tử (AMD): kích thước và cách hoạt động
Chính giữa khu vực tâm là một thiết bị đo tự động (Automatic Measuring Device – AMD), thường gọi là đĩa hay tấm đo điện tử. Phi công nhắm vào đĩa tâm (dead centre) nằm chính giữa tấm đo.
- Đĩa tâm đường kính 2 cm (bán kính 1 cm), có màu tương phản. Cùng một cỡ đĩa tâm phải dùng suốt giải.
- Vùng đo tự động: tấm đo phải đo được tối thiểu 15 cm tính từ mép đĩa tâm ra mọi phía, mỗi nấc 1 cm. Như vậy vùng tấm đo tự chấm rộng ít nhất 32 cm (2 cm đĩa tâm cộng 15 cm mỗi bên).
- Cách hoạt động: tấm đo ghi điểm khi chân phi công đè lực lên nó ở lần chạm đầu tiên. Chạm đĩa tâm là 0 cm; chạm cách mép đĩa tâm 5 cm là 5 cm. Tấm đo được đặt lại (reset) giữa các lần tiếp đất.
- Lắp đặt: tấm đo đặt trên một tấm đế cứng, cố định, càng phẳng càng tốt và ngang mặt vòng quanh tâm. Trọng tài chính duyệt tấm đo; Trọng tài sự kiện kiểm tra nó chạy đúng và cho rút tấm đo hỏng khỏi sử dụng.
- Khi tấm đo không ghi được: nếu tấm đo hỏng, chưa được đặt lại, hoặc chân chạm vào mà không đủ lực, trọng tài có thể đo thủ công nếu đo được nhất quán và chắc chắn. Nếu trọng tài không thống nhất được điểm, phi công có thể được bay lại.
- Thay tấm đo: ở giải Category 1, giải phải bắt đầu với tấm đo mới hoặc được hãng làm lại, và thay vào cuối vòng sau mỗi 500 lần tiếp đất trên tấm đo, hoặc sớm hơn khi nghi tấm đo không còn tin cậy.
- Ngoài vùng tấm đo: trọng tài tại tâm đánh dấu điểm chạm đầu tiên và đo tới mép đĩa tâm. Ban tổ chức nên trải một thảm kiểm tra lớn hơn quanh tấm đo để thấy điểm chạm đầu tiên. Hệ thống đo bằng video có thể được Trọng tài chính chấp nhận, nhưng không thay thế tấm đo.
- Khi đóng tâm vì an toàn, tấm đo được che lại. Giày cũng bị quy định để không làm hỏng tấm đo (xem phần thiết bị bên dưới).
Vòng quanh tâm, khu vực tâm và đo gió
| Vòng (tính từ mép đĩa tâm) | Ý nghĩa |
|---|---|
| Đĩa tâm đường kính 2 cm | Chạm vào là 0 cm, điểm tốt nhất |
| Vùng tấm đo, tối thiểu 15 cm | Tấm đo tự ghi điểm từng cm |
| Vạch 1 m và 2 m | Giúp phi công định hướng từ trên không, không dùng để chấm điểm |
| Bán kính vòng quanh tâm: 2 m (Category 1) | Trong vòng này mới được đo điểm; ra ngoài là điểm tối đa |
| Vòng 10 m | Phải tiếp đất bằng chân và không được ngã trong vòng này |
| Khu hạn chế: tối thiểu 10 m ngoài mép vòng quanh tâm | Chỉ người làm nhiệm vụ được vào |
- Mặt tâm: phẳng, ngang mặt bãi (không đắp cao, không hạ thấp), bằng cỏ, cát hoặc thảm để trọng tài thấy rõ điểm chạm. Cỏ nên cắt thấp khoảng 50 mm. Trọng tài chính duyệt mặt vòng quanh tâm.
- Vị trí tâm: phải hạ cánh được từ mọi hướng. Với bãi cất trên núi, hướng dẫn của luật là khoảng cách ngang từ bãi cất tới tâm không quá 5 lần độ chênh cao (tỉ lệ lượn tối đa 5:1). Mục tiêu có thể dời giữa các vòng nhưng không dời khi một vòng đang diễn ra; điểm cất cánh thì có thể dời bất cứ lúc nào nếu gió đổi.
- Ống gió: hai màu sáng, dài tối thiểu 2,5 m, treo cao tối thiểu 5 m, bay ngang khi gió 6 m/s. Thêm ít nhất 4 dải ruy băng dài tối thiểu 1,5 m, mỗi góc phần tư một dải, cách tấm đo khoảng 15 m, để báo hướng gió yếu dưới 1 m/s.
- Máy đo gió: đặt sát tâm, cảm biến cao tối thiểu 5 m, không bị cây hay nhà che. Tốc độ gió phải hiện ở khu hạ cánh để mọi người thấy. Nếu máy tự động hỏng, trọng tài có thể chuyển sang máy đo điện tử hoặc cơ khác.
Ai được dự giải và cách đăng ký
- Chứng chỉ: thẻ IPPI cấp 4 (ParaPro 4) hoặc chứng chỉ quốc gia tương đương. Nếu nước của phi công không cấp chứng chỉ, hiệp hội hàng không thể thao của nước đó (thành viên FAI, gọi là NAC) chịu trách nhiệm chỉ cử người đủ tay nghề. Giám đốc giải có quyền cấm bay phi công thiếu kỹ năng, và lệ phí không được hoàn.
- Kinh nghiệm: cất cánh tốt cả khi không gió lẫn khi gió mạnh; nếu giải cất cánh bằng tời, nên chứng minh được kinh nghiệm kéo tời.
- Giấy phép thể thao FAI (FAI Sporting Licence): bắt buộc với mọi vận động viên ở cả giải Category 1 và Category 2, đăng ký trực tuyến và còn hạn suốt thời gian giải.
- Thứ hạng (chỉ giải Category 1): trong 24 tháng trước mốc xét (3 tháng trước ngày khai mạc), phải nằm trong top 700 bảng xếp hạng thế giới WPRS môn hạ cánh chính xác để dự giải Thế giới, top 900 để dự giải châu lục.
- Miễn điều kiện: chỉ xét trong trường hợp đặc biệt. Hiệp hội quốc gia gửi hồ sơ kèm lịch sử thi đấu quốc tế của phi công tới Chủ tịch CIVL tối thiểu 60 ngày trước giải; một Ban xét duyệt 3 người quyết định, đặt an toàn lên đầu. Phi công đã dự một giải Category 1 nhờ được miễn thì lần sau phải đủ điều kiện bình thường.
- Khi đăng ký phải xuất trình giấy tờ tuỳ thân, chứng chỉ phi công (nếu nước mình cấp), giấy tờ chứng minh dù và thiết bị đủ điều kiện bay, bảo hiểm, giấy tờ kinh nghiệm kéo tời (nếu cần); và ký cam kết miễn trừ trách nhiệm, bản xác nhận dù có chứng nhận, đơn đăng ký.
Đội tuyển, chia suất và trưởng đoàn
Ở giải vô địch (Category 1), phi công thi theo đội tuyển quốc gia do hiệp hội của nước mình cử đi. Số người trong một đội do điều lệ giải quy định; giải nam nữ chung thì mỗi đội có ít nhất một phi công nam và một phi công nữ. Một nước có thể cử nhiều phi công hơn số người trong đội: những người ngoài đội chỉ thi cá nhân. Đội hình phải chốt với giám đốc giải chậm nhất trước buổi họp phi công của vòng đầu tiên; sau khi vòng đầu bắt đầu thì không đổi người được nữa.
- Chia suất (Category 1): điều lệ ghi số phi công tối đa của giải và của mỗi nước. Suất được chia lần lượt cho từng nước, mỗi lượt một suất, từ nước hạng cao xuống nước hạng thấp theo bảng xếp hạng quốc gia WPRS (chốt 3 tháng trước giải); còn suất thì quay lại chia từ đầu. Việc chia diễn ra trong khoảng 3 tới 2 tháng trước giải. Từ 14 ngày trước giải, chỉ được thay người vắng bằng người cùng nước.
- Suất nữ: ở giải Thế giới nam nữ chung, mỗi nước có tối thiểu 1 suất dành cho nữ, chia trước suất nam và không được thay bằng nam. 5 nữ phi công hạng cao nhất thế giới (từ 5 nước khác nhau) được dự nếu chưa có tên trong đội tuyển nước mình và được hiệp hội nước mình đồng ý.
- Đương kim vô địch Thế giới và châu lục (nam, nữ) được dự để bảo vệ danh hiệu dù không được chọn vào đội tuyển, nếu hiệp hội nước mình đồng ý, nhưng không tính điểm cho đội. Nước chủ nhà được cử số phi công bằng nước đứng đầu, nhưng ở giải nam nữ chung không được cử nam thay suất nữ. Muốn dự theo diện đương kim vô địch thì phải xin trước khi bắt đầu chia suất.
- Trưởng đoàn (Team Leader): ở giải vô địch, mỗi nước bắt buộc có một trưởng đoàn, có thể là phi công đang thi. Trưởng đoàn đại diện cho mọi phi công nước mình, làm cầu nối với ban tổ chức, bảo đảm phi công hiểu luật và không bay khi ốm, được quyền rút một thành viên khỏi giải, và nên là người đứng ra phản đối, khiếu nại.
Một vòng thi diễn ra thế nào?
Hạ cánh chính xác thi theo vòng (round): mỗi vòng, mọi phi công có cơ hội bay một lần hợp lệ, theo một thứ tự cố định. Vòng thi chỉ được tính khi tất cả phi công đã có điểm hoặc đã nhận phạt trong vòng đó. Nếu phải dừng giữa chừng, lần sau bay tiếp từ chỗ dừng. Giám đốc giải được khuyến khích tổ chức càng nhiều lượt bay càng tốt mỗi ngày, và có thể mở vòng mới dù biết không bay hết trong ngày.
- Bay thử gió: đầu mỗi ngày thi, ít nhất một phi công bay thử gió (không phải vận động viên, bay dù cùng tầm với đa số vận động viên) bay trước và cố hạ cánh vào tâm, để cho thấy tâm tới được và điều kiện an toàn. Sau một thời gian dài tạm dừng mà thời tiết đổi nhiều, phi công bay thử gió lại bay trước.
- Giãn cách cất cánh: thường 1,5 phút một phi công, người điều phối cất cánh (Launch Marshal) có thể chỉnh theo điều kiện. Người điều phối gọi phi công chuẩn bị, mở và đóng bãi cất, bảo đảm cất cánh đúng thứ tự.
- Thứ tự bay ở Category 1: trưởng đoàn xếp số 1, 2, 3… cho phi công nước mình; các nước được bốc thăm thứ tự. Tất cả số 1 bay trước, rồi tới số 2, số 3…
- Thứ tự bay ở Category 2: luật gợi ý xếp theo hạng thế giới WPRS, người hạng thấp bay trước (bằng hạng thì theo vần tên); 10 phi công dẫn đầu bay cuối và bốc thăm số từ 1 tới 10. Ban tổ chức có thể chọn cách khác, ví dụ bốc thăm ngẫu nhiên.
- Bay ngược thứ tự (Category 1): từ vòng 2, giám đốc giải có thể cho bay ngược thứ tự bảng xếp hạng nếu báo trước đủ thời gian. Vòng cuối (vòng 12, hoặc vòng được tuyên bố trước là vòng cuối) bay ngược thứ tự: người đang dẫn đầu cất cánh sau cùng. Nếu vòng cuối không bay xong, vòng trước đó thành vòng cuối. Giải Category 2 theo điều lệ của giải.
- Cất cánh đúng lượt: phi công phải cất cánh theo số thứ tự, trừ khi được người điều phối hoặc giám đốc giải cho phép (ví dụ để bay lại). Chưa sẵn sàng khi được gọi, hoặc tự cất cánh khi chưa được phép, có thể bị điểm tối đa cho vòng đó.
- Tạm dừng: giám đốc giải có thể tạm dừng cất cánh khi điều kiện không phù hợp hoặc không an toàn; khi mở lại thường bay tiếp từ chỗ dừng. Một Ban an toàn theo dõi hoạt động bay và báo giám đốc giải khi điều kiện ở bãi cất, trên đường bay hay ở tâm trở nên không an toàn. Ban này nên gồm giám đốc giải hoặc phó, người điều phối cất cánh hoặc phó, một trọng tài có kinh nghiệm và ít nhất hai phi công đang thi có kinh nghiệm (tối đa một người của nước chủ nhà).
- Bay thử trong ngày thi: khi được giám đốc giải cho bay thử, phi công không được bay tiếp cận tâm.
Trên không và lúc vào tâm
- Bay thẳng về bãi: phi công đi theo đường bay được hướng dẫn trong buổi họp, không câu giờ, nhưng vẫn giữ đủ độ cao để tiếp cận tâm có tính toán. Phi công nên có một cơ hội công bằng: cất cánh từ núi thì phải bay thẳng tới được khu vực tâm; kéo tời thì chính phi công phải nhả dây ở chỗ từ đó bay thẳng tới được khu vực tâm.
- Giãn cách theo độ cao: phi công tự giãn cách để ai cũng có đường vào thông thoáng. Vượt qua người khác ở độ cao thấp phía trên tâm bị cấm và có thể bị điểm tối đa, hoặc bị coi là bay nguy hiểm.
- Không ai được chỉ đường: cấm hướng dẫn phi công vào tâm bằng bộ đàm hay bất kỳ cách nào khác.
- Đường tiếp cận cuối: bắt đầu khi phi công đã quay mặt về tâm và, theo đánh giá của Trọng tài sự kiện, đã cam kết vào, không còn định đổi hướng lớn. Trong lúc đó phi công có quyền nhìn tâm không bị che chắn.
- Đóng tâm: khi không an toàn, bãi cất ngừng cho bay, người ở tâm vẫy cờ đỏ và che tấm đo. Phi công đang bay phải bay tránh ra xa tâm.
- Giới hạn gió: tối đa 6 m/s, đo ở khu vực tâm trong 30 giây cuối của chuyến bay và 5 giây sau khi chạm đất. Điều lệ có thể nâng lên 7 m/s nếu bãi an toàn. Gió trên cao và gió ở bãi cất không tính, trừ khi ảnh hưởng an toàn. Nếu gió vượt giới hạn liên tục qua nhiều lượt bay, giám đốc giải nên cân nhắc tạm dừng thi.
- Hạ cánh ngoài bãi: phi công đáp ngoài khu vực tâm phải báo tổ trọng tài sớm nhất có thể, nếu không có thể mất quyền xin bay lại. Phi công cũng phải tránh các vùng trời cấm bay được ghi trong điều lệ hoặc buổi họp.
Tổ trọng tài làm việc thế nào?
Trọng tài là nhân sự chính thức của FAI (FAI Official), phải công tâm và nắm vững luật. Ở giải Category 1, mọi trọng tài phải nói tiếng Anh; giải Category 2 có hơn một nửa phi công nước ngoài thì ít nhất Trọng tài chính và Trọng tài sự kiện phải nói tiếng Anh, còn không thì phải có phiên dịch tiếng Anh thường trực. Trọng tài mặc áo màu nổi; ở giải Category 1, áo có logo FAI/CIVL và chữ JUDGE sau lưng.
| Loại giải | Tổ trọng tài tối thiểu |
|---|---|
| Category 1 | 8 người: 1 Trọng tài chính, 1 Trọng tài sự kiện, 3 trọng tài tại tâm, 3 dự bị. Từ ít nhất 3 nước; Trọng tài chính không thuộc nước chủ nhà; Trọng tài chính và Trọng tài sự kiện khác quốc tịch. |
| Giải thử nghiệm trước Category 1 | 7 người (2 dự bị), từ ít nhất 2 nước; Trọng tài chính và Trọng tài sự kiện khác quốc tịch |
| Category 2 | 5 người: 1 Trọng tài chính, 1 Trọng tài sự kiện, 2 trọng tài tại tâm, 1 dự bị. Từ 2 nước nếu từ một nửa số phi công là người nước ngoài. Giải dự kiến dưới 50 phi công thì Trọng tài chính và Trọng tài sự kiện có thể là một người. |
- Trọng tài chính (Chief Judge): trưởng tổ trọng tài; duyệt tấm đo và khu vực tâm; nhận và quyết định các khiếu nại ban đầu; quyết định xem lại video; dừng thi sau khi hội ý Trọng tài sự kiện, giám đốc giải và giám đốc an toàn nếu một trong số họ thấy điều kiện đang trở nên nguy hiểm; ký bảng điểm kèm ngày giờ.
- Trọng tài sự kiện (Event Judge): bố trí và kiểm tra khu vực tâm, bảo đảm tấm đo chạy đúng, xếp chỗ cho trọng tài tại tâm; theo dõi giãn cách và đường bay của phi công; đánh giá các lần bay để quyết định cho bay lại, kể cả trường hợp phi công quá thấp.
- Trọng tài tại tâm (Target Judges): theo dõi mọi lần người và thiết bị chạm đất để xác định có được tính điểm hay là ngã; xác định chân nào chạm trước (trái, phải hay cả hai); đánh dấu và đo điểm chạm nằm giữa tấm đo và mép vòng quanh tâm. Ít nhất một người chuyên xem ngã, ít nhất một người chuyên xem chân nào chạm trước, và chỉ một người đọc điểm.
- Đọc điểm: số phi công và điểm được đọc từng chữ số. Ví dụ phi công số 57 chạm đĩa tâm: "Phi công năm, bảy… điểm không, không, không"; phi công số 115 được 5 cm: "một, một, năm… không, không, năm". Người ghi sổ (Recorder, nếu có) nhắc lại và ghi vào sổ giấy; người ghi điểm (Scorer) nhập điểm vào phần mềm chấm điểm.
- Video: ban tổ chức phải quay mọi lần tiếp đất bằng một máy quay cố định và một máy quay bám theo, đặt thấp và gần tâm để thấy điểm chạm đầu tiên. Video là bằng chứng bổ sung cho trọng tài và Ban giám sát (Jury); ban tổ chức không bắt buộc phải cho phi công xem. Nếu giải dùng hệ thống đo bằng video, Trọng tài chính nên cử một trọng tài đo video phụ trách.
- Người theo dõi gió (Wind Speed Monitor): đọc tốc độ gió trong 30 giây trước mỗi lần tiếp đất; nếu vượt giới hạn thì ghi vào sổ gió và báo Trọng tài sự kiện. Nếu tấm đo có sẵn hệ thống tự ghi gió thì có thể không cần người này.
Cách tính điểm
Điểm là khoảng cách tính bằng cm từ điểm chạm đất đầu tiên tới mép đĩa tâm, làm tròn lên tới cm gần nhất. Đặt chân trúng đĩa tâm được 0 cm, điểm tốt nhất có thể. Tiếp đất ra ngoài vòng quanh tâm thì nhận điểm tối đa, bằng bán kính vùng chấm điểm: với vòng 2 m của giải Category 1 là 200 cm.
- Điểm chạm: trọng tài xác định phần bàn chân chạm trước: gót, cạnh hay mũi giày. Nếu đặt cả bàn chân phẳng hoặc hai điểm chạm cùng lúc, lấy điểm xa nhất. Nếu hai chân chạm cùng lúc, lấy điểm xa nhất của vết chân xa hơn.
- Kết thúc chuyến bay: chuyến bay kết thúc khi bất kỳ phần nào của phi công, thiết bị (kể cả đai ngồi, trừ thanh tăng tốc, bàn đạp, dây kéo tời) hoặc cánh dù chạm đất lần đầu, kể cả chạm tâm, tấm đo hay thảm; hoặc khi phi công đã ra khỏi vòng 10 m.
- Ngã: phải tiếp đất bằng chân, trong vòng 10 m. Nếu bất kỳ phần nào của cơ thể (ngoài bàn chân) hoặc thiết bị (trừ thanh tăng tốc, bàn đạp, dây kéo tời) chạm đất trước cánh dù, hoặc trước khi phi công ra khỏi vòng 10 m, đó là ngã và nhận điểm tối đa như hạ ngoài vòng quanh tâm.
- Vật cản không phải mặt đất: chạm cây, cột ống gió hay máy đo gió không tính là chạm đất; phi công vẫn được bay tiếp vào tâm mà không bị tính ngã.
| Tình huống | Điểm vòng đó (giải Category 1) |
|---|---|
| Chân chạm trúng đĩa tâm 2 cm | 0 cm |
| Chạm cách mép đĩa tâm 7 cm (tấm đo ghi) | 7 cm |
| Chạm cách mép đĩa tâm 1,3 m (trọng tài đo) | 130 cm |
| Tiếp đất ngoài vòng 2 m | Điểm tối đa: 200 cm |
| Ngã trong vòng 10 m | Điểm tối đa |
| Không bay (DNF), bị loại khỏi vòng (DSQ) | Điểm tối đa |
Theo luật 7C (giải Category 2 theo điều lệ), giải dùng phần mềm chấm điểm được CIVL duyệt, nối với kết quả trực tiếp (live scoring), ưu tiên đăng trên mạng và đồng thời hiện cho khán giả ở bãi hạ. Sau mỗi vòng, bảng điểm được dán ở bảng thông báo với nhãn Tạm thời (Provisional), ghi ngày giờ; hết thời hạn khiếu nại mà không ai khiếu nại thì thành Chính thức (Official), có chữ ký Trọng tài chính.
Điểm cá nhân, điểm đồng đội và các bảng xếp hạng
- Điểm cá nhân là tổng điểm của tất cả các vòng. Ở giải Category 1, khi bay được từ 5 vòng hợp lệ trở lên, vòng kém nhất của mỗi người bị bỏ đi (chỉ bỏ một vòng); giải Category 2 theo điều lệ. Mỗi phi công đã đăng ký nên bay ít nhất một lần để còn được tính là vận động viên có điểm.
- Điểm đồng đội ở giải Thế giới: mỗi vòng lấy tổng điểm của 3 phi công tốt nhất trong đội ở vòng đó. Đội có ít hơn 3 người thì mỗi suất thiếu nhận điểm tối đa.
- Điểm đồng đội ở giải châu lục: lấy Y phi công tốt nhất, Y ghi trong điều lệ, thường bằng (X+1)/2 làm tròn lên, với X là số người tối đa của một đội. Ví dụ đội 5 người thì lấy 3 người.
- Điểm đồng đội không bỏ vòng kém nhất.
- Bảng phụ: xếp hạng nữ, trẻ (tối đa 26 tuổi, tính theo năm sinh) và, chỉ ở giải Category 2 nếu ban tổ chức chọn, cao tuổi (Masters) từ 55 tuổi trở lên vào ngày thi chính thức đầu tiên. Các bảng này chỉ lọc lại phi công từ bảng tổng với nguyên điểm của họ. Chỉ bảng tổng được tính vào bảng xếp hạng thế giới WPRS.
- Huy chương ở giải vô địch (Category 1): vàng, bạc, đồng cho 3 phi công đứng đầu, cho trưởng đoàn và thành viên của 3 đội đứng đầu; bằng khen cho 10 phi công đứng đầu.
Khi nào điểm không được tính?
- Vòng chưa bay xong: điểm của một vòng chỉ vào bảng khi mọi phi công đã có điểm hoặc phạt trong vòng đó.
- Vòng thử chính thức của giải vô địch (sau buổi họp an toàn bắt buộc, trước vòng tính điểm đầu tiên): bay như thi thật nhưng không cộng vào kết quả.
- Vòng kém nhất của mỗi phi công bị bỏ khi giải Category 1 có từ 5 vòng hợp lệ trở lên (chỉ ở bảng cá nhân).
- Lần bay được cho bay lại: điểm lần bay cũ bị huỷ, chỉ tính lần bay lại.
- Phi công không qua vòng knock-out ở giải Category 2: được ghi DNQ và không bay tiếp các vòng sau ở bảng chung.
- Phi công bị truất quyền khỏi giải: không còn được tính là vận động viên trong bảng điểm.
- Giải không đủ điều kiện: giải Category 1 bay chưa đủ 3 vòng thì không hợp lệ; giải Thế giới thiếu 4 nước với tổng 8 phi công (châu lục: 3 nước, 8 phi công) thì không trao danh hiệu vô địch.
Khi nào được bay lại?
Phi công chỉ được xin bay lại sau một lần bay có tranh chấp, bằng cách báo cho Trọng tài chính hoặc Trọng tài sự kiện ở tâm trong vòng 15 phút sau khi hạ cánh. Trọng tài có thể hoãn quyết định thêm tối đa 15 phút để hội ý tổ trọng tài và, nếu cần, xem lại video. Khi được bay lại, điểm lần bay cũ bị huỷ, lý do được thông báo cho phi công và khán giả, và lần bay lại diễn ra sớm nhất có thể trong vòng đó hoặc vòng sau. Nếu không được bay lại mà phi công không chấp nhận điểm, việc đó được coi là một khiếu nại. Luật chấp nhận các lý do sau:
- Gió vượt giới hạn trong 30 giây trước và 5 giây sau khi chạm đất: phi công tự động được mời bay lại và phải chọn ngay giữ điểm hay bay lại.
- Mục tiêu bị che trong lúc tiếp cận cuối, đổi hướng vì an toàn, hoặc bị phân tâm rõ rệt từ bên ngoài: phi công phải ra hiệu rõ là bay tránh và không được cố đáp vào tâm. Nếu bị phân tâm khi đã quá thấp để bay tránh an toàn, vẫn phải ra hiệu.
- Trọng tài không thống nhất được điểm, kể cả khi tấm đo không hoạt động.
- Sự cố kỹ thuật hoặc điều kiện bất thường (ví dụ xoáy bụi, đứt dây phanh, sập dù lớn) mà không do phi công kiểm tra trước bay cẩu thả, theo quyết định của trọng tài.
- Quá thấp để tiếp cận cuối đàng hoàng: phi công không bay tới được khu vực phía cuối gió của tâm (nơi quay mặt ngược gió nhìn thẳng vào tâm), hoặc tới đó nhưng không còn đủ cao để lượn dù chỉ một chữ S nhỏ. Phải ra hiệu và hạ cánh ngoài vòng quanh tâm. Nếu phi công không bay thẳng tới khu vực đó, hoặc tự đốt độ cao ở ngoài khu vực đó, thì không được bay lại.
- Cất cánh hỏng, hoặc gặp vấn đề an toàn sau khi cất cánh khiến phải hạ ở bãi cất hay ngoài tâm: được cất cánh lại trong vòng đó.
- Dừng bay để giúp người bị nạn: phi công hạ cánh hoặc bỏ dở chuyến bay để giúp một phi công bị thương không được chịu thiệt; giám đốc giải xem xét mọi tình huống để quyết định có cho bay lại hay không.
Video của ban tổ chức không có hoặc không rõ thì không phải là lý do để được bay lại; khi đó phi công phải dựa vào lời làm chứng.
Lỗi, hình phạt và các trường hợp bị loại
Giám đốc giải xử phạt mọi vi phạm luật FAI hoặc điều lệ giải, từ cảnh cáo, điểm tối đa cho vòng tới truất quyền thi đấu, và công bố bằng văn bản ở bảng thông báo. Vi phạm lặp lại có thể bị phạt nặng hơn. Trọng tài chính được cảnh cáo các hành vi bay nguy hiểm hoặc thiếu tinh thần thể thao ở khu vực tâm. Các mức phạt cụ thể trong luật 7C:
| Vi phạm | Lần 1 | Lần 2 | Lần 3 |
|---|---|---|---|
| Bay nguy hiểm hoặc hung hăng (có thể gồm bay kiểu nhào lộn) | Cảnh cáo | Điểm tối đa cho vòng | Truất quyền thi đấu |
| Phi công được chỉ đường vào tâm bằng bộ đàm hay cách khác | Điểm tối đa cho vòng | Truất quyền thi đấu | — |
| Xúc phạm người làm nhiệm vụ, làm xấu hình ảnh môn thể thao | Cảnh cáo | Truất quyền thi đấu | — |
- Không bay (DNF): điểm tối đa cho vòng. Bỏ giải vì ốm hay tai nạn (ABS): điểm tối đa cho mọi vòng còn lại. Bị loại khỏi một vòng (DSQ): điểm tối đa vòng đó.
- Chưa sẵn sàng khi được gọi, tự cất cánh khi chưa được phép, hoặc vượt qua người khác ở độ cao thấp trên tâm: có thể bị điểm tối đa cho vòng.
- Không cất cánh được an toàn: phi công không cất cánh an toàn được trong điều kiện thời tiết cho phép có thể bị giám đốc giải cho tạm nghỉ hoặc rút hẳn khỏi giải, sau khi hỏi ý kiến giám sát viên FAI (Steward); ở giải Category 2 thì hỏi người điều phối cất cánh và/hoặc Trọng tài chính.
- Người điều hành không được thi: ở giải Category 1, một người không được vừa là người điều hành giải (giám đốc giải, giám đốc an toàn, ban tổ chức…) vừa là thành viên đội tuyển (phi công, trưởng đoàn). Ở giải Category 2, giám đốc giải, giám đốc an toàn và mọi thành viên tổ trọng tài không được là phi công thi hay trưởng đoàn; người làm nhiệm vụ khác được thi nếu có người thay khi cần.
Thiết bị bắt buộc
- Cánh dù: chỉ dù có chứng nhận EN, LTF hoặc CCC, bay trong giới hạn của chứng nhận và của nhà sản xuất; cấm bay nhào lộn. Phải dùng cùng một cánh dù suốt giải; hư hỏng lớn phải báo ngay giám đốc giải, phụ tùng thay phải đúng thông số gốc. Chỉ được thay dù khi hư hỏng, mất hoặc bị trộm ngoài ý muốn, và phải được giám đốc giải đồng ý, bằng dù cùng loại hoặc tương tự.
- Kiểm tra: ban tổ chức, ưu tiên giám đốc an toàn, phải kiểm tra độ an toàn thiết bị trong giải, và có quyền kiểm tra dù, đai ngồi, dù phụ, mũ, thiết bị nhả dây tời, giày… bất cứ lúc nào, cấm dùng thiết bị không đạt.
- Đai ngồi có tấm bảo vệ lưng, cả bộ đạt chuẩn LTF09 hoặc EN 1651 (bản 2017 trở về sau). Mũ bảo hiểm đạt EN 966, EN 1077-A/B, ASTM 2040 hoặc Snell RS-98, đội suốt lúc bay. Dù phụ còn dùng tốt, phi công nằm trong tải tối đa của dù phụ.
- Bộ đàm: ban tổ chức nên yêu cầu phi công mang bộ đàm nghe và nói được trên tần số an toàn; bộ đàm hai băng phải khoá cả hai kênh ở tần số an toàn. Cấm micro tự kích hoạt bằng giọng nói (VOX). Cấm dùng bộ đàm, điện thoại hay bất kỳ cách nào để chỉ đường cho phi công vào tâm, trừ vì lý do an toàn.
- Giày: phải phù hợp để cất và hạ cánh an toàn. Mọi phần sửa đổi trên giày phải bằng cao su hoặc vật liệu tương đương (không kim loại, gốm, nhựa cứng), độ cứng tối đa 70 Shore A (cỡ cao su lốp xe), không để lại vết trên tấm đo, rộng tối thiểu 15 mm, nhô tối đa 6 mm, cạnh bo tròn tối thiểu 2 mm (núm hình vòm bán kính tối thiểu 8 mm).
Bao nhiêu vòng, bao nhiêu phi công, có loại bớt không?
- Số vòng: tối đa 12 vòng có điểm; điều lệ phải ghi rõ nếu giải dự kiến ít hơn 12 vòng. Giải Category 1 cần tối thiểu 3 vòng mới hợp lệ, giải Category 2 cần 1 vòng.
- Số phi công: giải Category 1 ghi trong điều lệ; để trao danh hiệu vô địch Thế giới cần ít nhất 4 nước với tổng 8 phi công (châu lục: 3 nước, 8 phi công). Giải Category 2 cần tối thiểu 8, tối đa 150 phi công, và phải dành ít nhất 25% số suất cho phi công nước ngoài (quá hạn đăng ký mà còn suất thì ban tổ chức được dùng).
- Không loại bớt ở Category 1: mọi phi công được bay tất cả các vòng. Được phép có một vòng chung kết bay ngược thứ tự hạng, miễn là không gạch tên ai khỏi kết quả.
- Knock-out ở Category 2: chỉ dùng khi đã ghi trong điều lệ và công bố trên trang đăng ký trước khi mở đăng ký. Mọi người bay đủ 6 vòng đầu; điều lệ quy định bao nhiêu người bị loại và khi nào. Người không đi tiếp ghi DNQ. Sau knock-out ở vòng 6, ít nhất 6 nữ, 6 trẻ và 6 cao tuổi dẫn đầu nhóm mình vẫn bay tiếp cho bảng riêng (thứ hạng của họ ở bảng chung giữ nguyên); chỉ 6 đội đứng đầu thi tiếp điểm đồng đội.
- Thời gian giải vô địch (Category 1): tối đa 14 ngày tính cả lễ khai mạc và bế mạc; có ít nhất 2 ngày tập ngay trước khai mạc và một vòng thử không tính điểm (có thể bỏ nếu thời tiết xấu). Sau 4 ngày bay liên tiếp và khi đã xong tối thiểu 6 vòng, giám đốc giải có thể cho nghỉ một ngày hoặc nửa ngày (trừ ngày cuối), báo chậm nhất tối hôm trước.
Hoà điểm thì xử lý ra sao?
- Cá nhân: nếu hai hay nhiều phi công hoà nhau ở 3 vị trí đầu, họ bay thêm một lượt phân định. Nếu thời tiết hay thời gian không cho phép, người có nhiều lần đạt 0 cm hơn thắng; vẫn bằng nhau thì so số lần 1 cm, rồi 2 cm…
- Đồng đội: nếu hoà ở 3 hạng đầu, tất cả thành viên các đội đó bay thêm một lượt (giờ đóng bãi cất báo trong buổi họp trưởng đoàn sáng hôm đó), hoặc mỗi đội cử một người nếu thiếu thời gian. Không bay được thì so số lần 0 cm của những người đã góp điểm cho đội ở từng vòng, rồi 1 cm, 2 cm…; vẫn bằng thì so số lần 0 cm, 1 cm… của toàn đội.
Phản đối, khiếu nại và kháng nghị
- Phản đối miệng (objection): bất cứ lúc nào, nên do trưởng đoàn nói với Trọng tài chính. Trọng tài chính có thể chấp nhận hoặc không; nếu không, có thể khiếu nại.
- Khiếu nại (complaint): bằng văn bản tiếng Anh gửi Trọng tài chính (việc không liên quan chấm điểm thì gửi giám đốc giải). Nếu giải có kết quả trực tuyến, phải báo ý định khiếu nại trong 15 phút sau khi điểm của mình được công bố, giám đốc giải sẽ đặt hạn nộp. Nếu không có kết quả trực tuyến, hạn là 1 giờ sau khi công bố kết quả tạm thời; kết quả đăng sau hoàng hôn hơn 1 giờ và trước 6 giờ sáng thì hạn là 8 giờ sáng. Ở vòng cuối, hạn khiếu nại là 1 giờ. Ở giải Category 2, khiếu nại gửi bằng email tới địa chỉ ghi trong điều lệ.
- Kháng nghị (protest): nếu không đồng ý kết quả khiếu nại, gửi giám đốc giải bằng văn bản tiếng Anh (nên dùng mẫu kháng nghị) trong 1 giờ sau khi được báo kết quả khiếu nại, kèm lệ phí do điều lệ quy định; lệ phí được trả lại nếu kháng nghị thắng. Giám đốc giải ghi giờ nhận và chuyển ngay cho Chủ tịch Ban giám sát (Jury). Ở giải Category 2, kháng nghị do một Ban xử lý kháng nghị tối thiểu 3 người xét.
- Các mốc thời hạn trên áp dụng khi điều lệ giải không quy định khác. Ban tổ chức lưu video và bằng chứng ít nhất 90 ngày sau giải hoặc tới khi xử xong kháng cáo. Ở giải Category 2, kháng cáo trước hết gửi hiệp hội quốc gia của nước tổ chức.
- Điểm nào không bị khiếu nại trong thời hạn sẽ trở thành chính thức.
Nếu bạn muốn bắt đầu từ con số 0, lộ trình học bay và chứng chỉ được giải thích trong bài học dù lượn cho người mới. Kỹ năng nền của hạ cánh chính xác là tiếp cận và tiếp đất, xem thêm kỹ thuật hạ cánh dù lượn.
Câu hỏi thường gặp
Đĩa hạ cánh chính xác to bao nhiêu?
Đĩa tâm đường kính 2 cm, nằm giữa một tấm đo điện tử. Tấm đo tự ghi điểm ít nhất tới 15 cm quanh mép đĩa tâm, nên vùng tự chấm rộng ít nhất 32 cm. Xa hơn, trọng tài đo tới hết vòng quanh tâm bán kính 2 m (giải Category 1).
Điểm thấp hay điểm cao thì thắng?
Điểm thấp thắng. Điểm là số cm cách đĩa tâm, nên người có tổng nhỏ nhất sau các vòng là vô địch, cả ở bảng cá nhân lẫn bảng đồng đội.
Chạm đĩa tâm bằng tay hoặc ngã lên đĩa tâm có được 0 cm không?
Không. Phải tiếp đất bằng chân. Nếu tay, đầu gối, mông hay đai ngồi chạm đất trước cánh dù, hoặc trước khi ra khỏi vòng 10 m, là ngã và nhận điểm tối đa.
Phi công có được dùng bộ đàm không?
Có. Ban tổ chức nên yêu cầu phi công mang bộ đàm, khoá ở tần số an toàn của giải. Nhưng phi công được người khác chỉ đường vào tâm bị điểm tối đa ở lần đầu và bị truất quyền thi đấu ở lần thứ hai.
Một giải hạ cánh chính xác có bao nhiêu vòng?
Tối đa 12 vòng. Giải Thế giới hay châu lục cần ít nhất 3 vòng mới được công nhận; giải Category 2 chỉ cần 1 vòng. Ở giải Category 1, khi bay được từ 5 vòng hợp lệ trở lên, mỗi phi công được bỏ vòng kém nhất.
Nguồn: FAI Sporting Code Section 7C – Paragliding Accuracy, bản 2026 (hiệu lực 01/06/2026); Paragliding Accuracy Judging Code 2026; Section 7 – Common, bản 2026; đăng trên fai.org. Đây là phần giải thích để tham khảo; khi có khác biệt, văn bản tiếng Anh của FAI và điều lệ của từng giải là căn cứ cuối cùng.
