Quy định quản lý phương tiện bay siêu nhẹ và tàu bay không người lái tại Việt Nam: đăng ký, phép bay, flycam (2026)

Nhiều phi công vẫn quen gọi dù lượn là "phương tiện bay siêu nhẹ" – cách gọi của Nghị định 36/2008. Từ năm 2025, khung pháp lý đã thay đổi hoàn toàn: dù lượn, dù lượn gắn động cơ (PPG), khí cầu và các thiết bị tương tự nay được gọi chung là phương tiện bay khác, được quản lý cùng nhóm với tàu bay không người lái (drone, flycam). Từ ngày 20/7/2026, việc đăng ký phương tiện bay với cơ quan Công an bắt đầu áp dụng. Bài này giải thích ngắn gọn: vì sao phải đăng ký, đi bay có phải "báo bay" không, cơ quan nào quản lý, và người bay flycam cần làm gì.

Khung pháp lý hiện hành

Luật Phòng không nhân dân định nghĩa phương tiện bay khác là "các loại khí cầu, mô hình bay, dù bay, diều bay (trừ diều bay dân gian) và thiết bị bay khác có người điều khiển hoặc không có người điều khiển mà không phải là tàu bay, tàu bay không người lái". Dù lượn và dù lượn gắn động cơ nằm trọn trong định nghĩa này.

1. Vì sao dù lượn phải đăng ký, và đăng ký thế nào

Lý do

• Nhận diện chủ sở hữu. Vùng trời Việt Nam do Bộ Quốc phòng quản lý thống nhất. Khi radar hoặc người dân phát hiện một vật bay, cơ quan chức năng phải biết ngay nó của ai, đã được phép bay chưa. Số đăng ký đóng vai trò giống biển số xe.
• Điều kiện để xin phép bay. Hồ sơ xin phép bay yêu cầu giấy tờ của phương tiện. Phương tiện không đăng ký, không rõ nguồn gốc sẽ không được cấp phép.
• Xử lý khi có sự cố. Một cánh dù rơi, một phi công mất tích, một vụ va chạm – số đăng ký giúp truy ra chủ sở hữu, người điều khiển và đơn vị khai thác trong vài phút.
• Chống lợi dụng. Phương tiện bay có thể bị dùng để trinh sát, mang vật cấm hoặc xâm phạm khu vực quân sự. Đăng ký là lớp quản lý đầu tiên.

Theo Thông tư 78/2026/TT-BCA, mỗi phương tiện được cấp một số đăng ký duy nhất, đóng vai trò mã định danh, dạng AB-X-NNNN-CD: AB là mã tỉnh, X là loại phương tiện (C – có động cơ, K – không có động cơ), NNNN là số thứ tự, CD là loại chủ sở hữu (TN – trong nước, NN – nước ngoài). Như vậy một cánh dù lượn sẽ mang ký hiệu K, còn một bộ PPG mang ký hiệu C.

Ai đăng ký

Theo Điều 29 Luật Phòng không nhân dân, cơ quan Công an đăng ký tàu bay không người lái và phương tiện bay khác (trừ phương tiện của Bộ Quốc phòng). Thông tư 78/2026/TT-BCA phân công:

• Công an cấp tỉnh: đăng ký cho công dân Việt Nam, người nước ngoài cư trú tại Việt Nam và tổ chức có trụ sở tại địa phương – đây là nơi đa số phi công và câu lạc bộ dù lượn làm thủ tục.
• Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05): đăng ký cho phương tiện của Công an, cơ quan đại diện nước ngoài, đăng ký tạm thời và một số trường hợp đặc biệt.
• Công an cấp xã: có thể được giao đăng ký phương tiện dưới 2 kg của tổ chức trong nước.

Quy trình (Điều 9, Điều 11 Thông tư 78/2026/TT-BCA)

1. Chuẩn bị hồ sơ: tờ khai, giấy tờ tuỳ thân, giấy tờ chứng minh sở hữu hợp pháp (tờ khai hải quan và giấy phép nhập khẩu nếu nhập khẩu; hoá đơn của đơn vị kinh doanh hợp pháp; hoặc giấy tờ chuyển nhượng), chứng từ lệ phí. Phương tiện tự lắp ráp, chế tạo cần thêm giấy chứng nhận kỹ thuật hoặc bản cam kết của chủ sở hữu.
2. Nộp hồ sơ trực tiếp tại cơ quan đăng ký hoặc trực tuyến qua Cổng dịch vụ công Bộ Công an; nhận mã hồ sơ.
3. Kiểm tra hồ sơ – tối đa 3 ngày làm việc. Đủ thì được hẹn nộp lệ phí và mang phương tiện đến; thiếu thì bổ sung.
4. Kiểm tra phương tiện: mang dù/phương tiện đến để đối chiếu số xuất xưởng (serial), khung, vỏ, động cơ, thiết bị kèm theo – tối đa 3 ngày làm việc để có kết quả.
5. Gắn tem điện tử hoặc thiết bị điện tử tích hợp số đăng ký và nhận Giấy chứng nhận đăng ký.

Lưu ý thực tế cho phi công dù lượn:

• Giữ lại hoá đơn, tờ khai hải quan khi mua dù mới. Với dù cũ mua lại, cần giấy tờ chuyển nhượng từ người bán.
• Số serial in trên nhãn cánh dù (thường ở thân giữa gần hàng dây A) là căn cứ đối chiếu – đừng cắt bỏ nhãn.
• Cách gắn tem/thiết bị lên dù lượn và dù có động cơ là điểm còn mới; hãy hỏi Công an tỉnh nơi cư trú trước khi mang dù đến.

2. Đi bay có phải "báo bay" không? Ai quản lý? Khi có sự cố thì sao?

Phép bay và báo bay

Đăng ký chỉ là "giấy khai sinh" của phương tiện. Mỗi hoạt động bay còn phải có phép bay do Bộ Quốc phòng cấp (Điều 30 Luật Phòng không nhân dân; Điều 21, 22 Nghị định 288/2025/NĐ-CP). Theo Nghị định 288:

• Hồ sơ gồm đơn đề nghị, văn bản pháp lý liên quan, sơ đồ khu vực bay, văn bản chấp thuận nếu bay trong khu vực hạn chế.
• Nộp ít nhất 7 ngày trước ngày bay (12 ngày nếu phải phát hành NOTAM); cơ quan cấp phép trả lời trong 5 ngày làm việc.
• Phép bay có hiệu lực tối đa 30 ngày; nhiệm vụ nhà nước hoặc nông nghiệp tới 180 ngày; khu vực bay truyền thống (như các điểm bay dù lượn ổn định) tới 360 ngày.
• Cơ quan tiếp nhận: Cục Tác chiến – Bộ Tổng Tham mưu (số 1 Nguyễn Tri Phương, Hà Nội), hoặc qua Bộ Tư lệnh quân khu, Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh, hoặc trực tuyến trên Cổng dịch vụ công quốc gia.

Ở các điểm bay đang hoạt động (Khau Phạ, Sapa, Viên Nam, Sơn Trà…), đơn vị khai thác điểm bay đứng tên phép bay theo năm. Phi công cá nhân không phải tự xin phép từng ngày, nhưng phải:

1. Đăng ký với đơn vị khai thác trước khi bay (họ tên, dù, số đăng ký, trình độ) để được đưa vào danh sách bay trong phép.
2. Bay trong khu vực, khung giờ và trần cao ghi trong phép.
3. Chấp hành việc hiệp đồng, thông báo với cơ quan quân sự và chính quyền địa phương theo điều kiện ghi trong phép bay – việc này thường do đơn vị khai thác thực hiện hằng ngày.

Bay ngoài điểm bay có phép (bãi mới, bay XC rời khu vực, tự mang dù đi bay ở đồi lạ) là bay không phép, dù chỉ cao vài trăm mét – vì vùng trời trên 120 m so với địa hình đã là khu vực hạn chế bay.

Ai quản lý khi đang bay

• Bộ Quốc phòng: quản lý vùng trời, cấp và đình chỉ phép bay; lực lượng phòng không, quân sự địa phương giám sát.
• Công an: kiểm tra đăng ký, xử lý vi phạm an ninh trật tự.
• Đơn vị khai thác điểm bay: người chịu trách nhiệm trực tiếp trong phép bay, điều hành bãi cất/hạ cánh, dừng bay khi có lệnh.
• UBND và chính quyền xã: quản lý tại địa bàn, phối hợp khi có sự cố.

Khi xảy ra sự cố

• Tai nạn, bị thương, mắc cây, rơi xuống nước: gọi ngay đơn vị khai thác (bộ đàm, điện thoại), 112 (tìm kiếm cứu nạn), 115 (cấp cứu), 113 (công an). Điểm bay kinh doanh dù lượn bắt buộc có kế hoạch an toàn, tìm kiếm và cứu nạn, nhân viên cứu hộ và y tế (Thông tư 06/2018/TT-BVHTTDL).
• Hạ cánh ngoài khu vực phép, nhất là gần khu quân sự: ở nguyên tại chỗ, liên hệ đơn vị khai thác, hợp tác với công an, quân đội địa phương; không tự ý bỏ đi hoặc cất dù lại bay.
• Vi phạm phép bay (sai khu vực, vượt trần, bay khi đã có lệnh dừng): phép bay của cả điểm bay có thể bị đình chỉ; phương tiện có thể bị chế áp, tạm giữ (Điều 34 Luật Phòng không nhân dân); người vi phạm bị xử phạt hành chính, trường hợp gây hậu quả nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
• Thiệt hại cho người khác (rơi vào nhà, xe, người): chủ sở hữu, người điều khiển chịu trách nhiệm bồi thường dân sự – nên có bảo hiểm trách nhiệm dân sự và bảo hiểm tai nạn cho phi công, khách bay đôi.

3. Công an, quân đội hay chính quyền quản lý dù lượn?

Câu trả lời: cả ba, mỗi bên một phần việc.

Như vậy: Công an cấp "biển số", Quân đội cấp "giấy phép đi đường", chính quyền và ngành thể thao quản lý nơi bạn cất cánh.

4. Bay flycam có phải báo không? Đăng ký thế nào?

Có, trong hầu hết trường hợp. Flycam là tàu bay không người lái. Một chiếc DJI Mini (dưới 250 g) và một chiếc DJI Air 3S (khoảng 720 g) bị quản lý rất khác nhau.

Các bước cho một chiếc flycam 0,25–2 kg:

1. Đăng ký phương tiện tại Công an tỉnh (hoặc Công an xã nếu được phân cấp) theo quy trình ở mục 1, nhận số định danh và tem/thiết bị điện tử.
2. Có giấy phép điều khiển bay do cơ sở thuộc Bộ Quốc phòng sát hạch, cấp; người điều khiển đủ 18 tuổi, không có nồng độ cồn, ma tuý.
3. Xin phép bay cho từng khu vực và thời gian bay: nộp hồ sơ ít nhất 7 ngày trước, qua Cục Tác chiến, quân khu, Bộ CHQS tỉnh hoặc Cổng dịch vụ công.
4. Tra khu vực cấm, hạn chế trước khi cất cánh (bản đồ tại cambay.mod.gov.vn), không bay trên khu đông người, gần sân bay, doanh trại.

Mức phạt: theo Bộ Công an, sử dụng flycam không có phép có thể bị phạt tới 30 triệu đồng; tổ chức vi phạm bị phạt gấp đôi; flycam có thể bị tịch thu.

Flycam tại điểm bay dù lượn: flycam bay gần khu vực dù lượn là mối nguy va chạm thật. Ngay cả khi có phép bay flycam, hãy báo đơn vị khai thác điểm bay, giữ khoảng cách với dù và không bay trong hành lang cất, hạ cánh.

Tóm tắt cho phi công

• Dù lượn, PPG là phương tiện bay khác – không còn là khái niệm "siêu nhẹ" của Nghị định 36/2008.
• Đăng ký tại Công an (từ 20/7/2026) – mang ký hiệu K (không động cơ) hoặc C (có động cơ).
• Phép bay do Bộ Quốc phòng cấp; ở điểm bay có phép, đăng ký bay với đơn vị khai thác và bay đúng khu vực, giờ, trần cao.
• Sự cố: báo đơn vị khai thác, gọi 112/115/113, ở lại hiện trường, hợp tác với chính quyền.
• Flycam từ 250 g: đăng ký + giấy phép điều khiển + phép bay.

Nguồn tham khảo

• Luật Phòng không nhân dân 2024, số 49/2024/QH15
• Nghị định 288/2025/NĐ-CP quy định về quản lý tàu bay không người lái và phương tiện bay khác
• Thông tư 78/2026/TT-BCA (LuatVietnam)
• Trình tự đăng ký flycam, drone và các phương tiện bay từ 20/7/2026 (Thư viện Pháp luật)
• Thẩm quyền, hồ sơ, thủ tục cấp phép bay theo Nghị định 288/2025/NĐ-CP (Thư viện Pháp luật)
• Công an tỉnh Lâm Đồng – Nghị định 288/2025/NĐ-CP
• Công an tỉnh Hưng Yên – Lưu ý đăng ký phương tiện bay
• Thông tư 06/2018/TT-BVHTTDL về môn dù lượn và diều bay
• Bộ Công an: sử dụng flycam không phép có thể bị phạt đến 30 triệu đồng (24h)

Lưu ý: bài viết tóm tắt để phi công dễ nắm, không thay thế văn bản pháp luật. Các quy định về đăng ký và giấy phép điều khiển còn đang được hướng dẫn chi tiết; hãy hỏi Công an tỉnh, Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh và đơn vị khai thác điểm bay trước khi làm thủ tục.