Khau Phạ không phải điểm bay khó, nhưng nó là điểm bay đòi hỏi bạn đọc đúng gió trước khi chạy đà. Cùng một dãy núi, cùng một bãi cất cánh, ba hướng gió khác nhau cho ra ba chuyến bay hoàn toàn khác nhau: một chuyến thermal lên 1.800 m bay hết thung lũng, một chuyến bị dìm và xóc suốt đường về, và một chuyến mà phi công mới không nên rời khỏi mặt đất. Bài này hướng dẫn bạn cách phân biệt ba kịch bản đó.
Vùng bay Khau Phạ: những con số cần nhớ
Bãi cất cánh nằm trên đèo Khau Phạ ở khoảng 1.200 – 1.300 m. Bãi hạ cánh là ruộng bậc thang Lìm Mông ở khoảng 650 – 750 m. Cự ly đường chim bay giữa hai điểm chỉ khoảng 2,2 km, chênh cao khoảng 550 m. Nghĩa là khi lặng gió bạn chỉ cần tỉ lệ lượn khoảng 4:1 để về tới bãi — rất thoải mái, kể cả với dù đôi. Chính vì dư địa này mà Khau Phạ dễ bay; nhưng cũng chính vì dễ mà nhiều người chủ quan với hướng gió.
Nguyên tắc số 1: đọc gió bằng HAI ống gió, không phải một
Đây là điều quan trọng nhất trong cả bài viết. Ngay sau lưng bãi cất cánh có một thung lũng lớn (dân bay quen gọi là thung lũng “cá hồi”) luôn hút gió và bẻ hướng dòng khí. Hậu quả: ống gió tại bãi cất cánh gần như luôn chỉ TÂY hoặc TÂY BẮC, kể cả khi gió thật của cả vùng là Bắc hay Đông Bắc. Nếu bạn chỉ nhìn windsock bãi cất rồi kết luận, bạn sẽ đọc sai gió gần như mọi lần.
Cách đọc đúng là đối chiếu cả hai ống gió — bãi cất cánh và bãi hạ cánh. Mọi luồng gió đều đi qua “rốn” bãi hạ cánh Lìm Mông trước khi bị đẩy qua khe hẹp sang thung lũng Tú Lệ, nên ống gió bãi hạ cánh là chỉ báo trung thực nhất về hướng gió thật.
- Bãi hạ cánh BẮC hoặc ĐÔNG BẮC + bãi cất TÂY BẮC (thậm chí TÂY) = gió Đông nhẹ / Đông Bắc. Đây là điều kiện tốt nhất. Hai ống gió chỉ hai hướng khác nhau là BÌNH THƯỜNG.
- Bãi hạ cánh NAM – TÂY = chắc chắn đang có luồng gió TÂY hoạt động, dù trên đỉnh cảm giác thế nào.
- Bãi cất ĐÔNG đến NAM và bãi hạ cánh cũng ĐÔNG đến NAM = gió Đông Nam. Phải đủ cả hai dấu hiệu mới kết luận.
Kịch bản 1: Gió Đông nhẹ / Đông Bắc / Bắc nhẹ — điều kiện hoàn hảo
Thung lũng Tú Lệ nằm theo hướng Đông – Tây nên nó gom gió và đẩy lên thung lũng Lìm Mông. Vào trong Lìm Mông, dòng khí toả ra như một cái nan quạt và đập vào các mặt núi hướng Đông và hướng Bắc, tạo ra dòng nâng liên tục. Nếu có thêm nắng, thermal sẽ mạnh và xuất hiện tại TẤT CẢ các mặt núi hướng Đông và Bắc.
Với loại gió này bạn bay cà vách ngay tại bãi cất cánh rất tốt. Nếu có nắng, hoàn toàn có thể lên 1.800 m và bay hết toàn thung lũng, bám theo các mặt núi hướng Bắc và Đông. Các mặt núi hướng Đông phía bên trái bãi cất cánh bay thoải mái, không phải lo lắng gì. Trên sơ đồ, hai đường xanh là hai tuyến tiêu biểu: đường 1 đi thẳng trục về bãi, đường 2 vòng lớn ăn hết các mặt núi Đông và Bắc.
Cảnh báo quan trọng: thermal và gió thung lũng đôi khi rất mạnh, lên tới 8 – 10 m/s ở một số vị trí. Khi gặp điều kiện mạnh, hãy lắp thanh tăng tốc, bay CAO và tránh xa các sườn núi chắn — phía sau núi luôn nhiễu loạn mạnh. Tránh mọi vùng khuất gió (lee side) để an toàn hơn.
Và một điều tuyệt đối không làm: không đi tìm dòng nâng ở các mặt núi hướng TÂY hoặc hướng NAM. Với loại gió này đó là vùng khuất gió — chỉ có nhiễu loạn và dìm, không bao giờ có thermal. Khi về hạ cánh gió có thể xiết, hãy dự phòng thêm nhiều độ cao nếu không muốn “hạ ruộng”.
Kịch bản 2: Gió Tây / Tây Nam — khô, nóng, nhiễu loạn
Gió Tây dù mạnh hay nhẹ đều gây nhiễu loạn — mạnh thì nhiễu mạnh, nhẹ thì nhiễu nhẹ, không có ngưỡng nào là “êm”. Bản chất loại gió này là khô, nóng và dìm từ trên xuống; gần như không có hy vọng thermal hay dòng nâng. Dấu hiệu nhận biết chuẩn nhất là ống gió bãi hạ cánh: nếu bãi hạ cánh báo gió Nam – Tây thì chắc chắn đang có luồng gió Tây hoạt động.
Đường bay khuyến cáo: sau khi rời dốc, bay sang PHẢI và bám vào vách núi bên phải, giữ khoảng cách tối đa với vùng nhiễu loạn mạnh nhất ở giữa thung lũng, sau đó mới vòng trái về bãi hạ cánh. Nửa đầu quãng đường sẽ xóc — cứ chấp nhận. Tuyệt đối không bay sát khe đèo khi đã về gần bãi, vì vùng đó gió rất xiết.
Kỹ thuật: trong nhiễu loạn dù có thể bị sập (collapse) hoặc rơi vào deep stall. Giữ TAY PHANH CAO, lướt thẳng, không lạm dụng phanh. Phanh quá sâu trong không khí nhiễu là đường dẫn thẳng tới deep stall. Gió chính Tây thì mặc định không cất cánh; chỉ cân nhắc khi Tây Nam hoặc Tây Bắc rất nhẹ và ống gió bãi hạ cánh ổn định.
Kịch bản 3: Gió Đông Nam / Nam mạnh
Chỉ khi gió mạnh nó mới luồn được vào thung lũng từ hướng này. Dấu hiệu nhận biết phải đúng CẢ HAI: gió tại bãi cất cánh là Đông đến Nam, VÀ gió tại bãi hạ cánh cũng là Đông đến Nam. Đủ cả hai thì xin chúc mừng, bạn đang có gió Đông Nam rất nhiễu loạn — cất cánh ra là bị dìm, giống hệt gió Tây nhưng ngược hướng.
Đường bay tốt nhất là bay cách xa hai vách núi hai bên, đặc biệt là khối núi bên phải, bám giữa thung lũng rồi vòng nhẹ sang TRÁI hướng về bãi hạ cánh. Hãy chuẩn bị tinh thần có thể phải hạ cánh giữa đường vì bị dìm không về tới bãi — chọn sẵn ruộng dự phòng trên trục bay TRƯỚC khi cất cánh. Sau khi cất cánh, dù bị dìm và nhiễu loạn, cứ hướng thẳng về bãi hạ cánh, cao tay, tránh lạm dụng phanh.
Một điểm khác gió Tây: với gió Đông Nam, bay trên bãi hạ cánh sẽ KHÔNG bị dìm. Nhưng khu vực bãi hạ cánh vẫn xiết khá mạnh, nên vào vòng hạ cánh sớm, đường lượn cuối dứt khoát và cảnh giác gradient gió ở 30 m cuối.
Ba loại gió “xấu” — điểm chung
Gió Đông Nam, Nam – Tây Nam và Tây đều là gió nhiễu loạn. Cất cánh ra sẽ bị dìm, hoàn toàn không thể bay cà vách hay tìm dòng nâng sau khi cất cánh. Chỉ khi ra tới gần bãi hạ cánh mới có thể có được một chút dòng nâng hội tụ, nhưng khá hiếm hoi. Đa số các chuyến bay trong điều kiện này sẽ là: nhiễu và dìm sau khi cất cánh, rồi xiết trước khi hạ cánh. Những điều kiện này cần phi công trình độ cao. Chim non tuyệt đối không bay.
Tóm tắt cho phi công mới
- Luôn đọc CẢ HAI ống gió — bãi cất cánh và bãi hạ cánh — trước khi quyết định. Windsock bãi cất một mình sẽ lừa bạn.
- Bãi hạ cánh Bắc / Đông Bắc và bãi cất Tây Bắc: điều kiện đẹp nhất. Bay cà vách và thermal trên mọi mặt núi hướng Đông và Bắc.
- Không bao giờ tìm dòng nâng ở mặt núi hướng Tây hoặc Nam — đó là vùng khuất gió, chỉ có nhiễu loạn và dìm.
- Gió Tây, Tây Nam, Đông Nam, Nam: nhiễu loạn và dìm. Phi công ít giờ bay tuyệt đối không cất cánh.
- Gió mạnh: lắp thanh tăng tốc, bay cao, tránh xa mọi sườn núi chắn và mọi vùng khuất gió.
- Trong nhiễu loạn: giữ tay phanh cao, lướt thẳng, không lạm dụng phanh.
- Khi về bãi hạ cánh, gió thường xiết hơn bạn nghĩ — luôn dự phòng thêm độ cao.
An toàn bay là trên hết. Giữ an toàn cho bản thân chính là giữ an toàn cho người khác.
— Mebayluon Paragliding
Bài này viết cho phi công. Nếu bạn là khách muốn bay trải nghiệm, hãy đọc kinh nghiệm bay dù lượn Mù Cang Chải — giá vé, điều kiện tham gia và quy trình từng bước.
