Kỹ thuật bay núi Viên Nam: luật vùng bay và kịch bản hướng gió

Viên Nam là điểm bay gần Hà Nội quay mặt về phía nam — ngược hẳn Đồi Bù cách đó chừng 20 km. Cùng một ngày gió bắc, Đồi Bù bay được còn Viên Nam thì không, và ngược lại. Bài này viết cho phi công bay đơn (P2 trở lên, phi công từ nơi khác tới): biển nội quy của bãi quy định những gì, cách đọc hướng gió theo bảng xếp hạng của người vận hành bãi, và cách xử lý cất cánh, tìm vùng nâng, tiếp cận hạ cánh với từng hướng gió.

Vùng bay Viên Nam: những con số cần nhớ

Theo sơ đồ trên biển nội quy 2026 của bãi, Viên Nam có hai bãi cất cánh (bãi cất 1 và bãi cất 2) trên sườn núi, biển ghi độ cao 600 m, và hai bãi hạ cánh (bãi hạ 1 và bãi hạ 2) dưới thung lũng ở khoảng 50 m, nằm về phía tây nam bãi cất, sát con đường chạy dọc chân núi. Đỉnh núi cao khoảng 1.050 m. Trước khi rời dốc, hãy nhìn rõ bãi hạ cánh từ bãi cất và ước lượng đường lượn về đó.

Lưu ý về độ cao: các bài giới thiệu khác của Mebayluon và bảng thời tiết trên web dùng hai mức cất cánh 650 m và 850 m, khác con số 600 m in trên biển. Bài này lấy theo biển nội quy. Khi báo bay, hãy hỏi người điều hành bãi hôm đó dùng bãi cất nào và độ cao chính xác (AMSL) của nó — trần bay được tính từ điểm cất cánh.

Luật bay và không phận

Vùng được phép bay là vùng tô vàng trên sơ đồ, vắt qua ranh giới Hà Nội – Hòa Bình. Phía đông bắc là sân bay Hòa Lạc, phía tây nam là vùng thủy điện Hòa Bình bán kính 10 km — cả hai là vùng cấm. Trần bay là 200 m so với điểm cất cánh: ngày thermal tốt bạn sẽ chạm trần rất nhanh, nên hãy quyết định từ trước khi cất cánh mình sẽ rời thermal ở đâu và giảm độ cao bằng cách nào.

• Phải báo bay trước — không bay khi chưa đăng ký. Đăng ký trên trang Báo bay hoặc qua hotline 0964.073.555.
• Trang bị bắt buộc: mũ bảo hiểm, bộ đàm, dù phụ. Thiếu một trong ba thì không bay.
• Thiết bị đạt chuẩn, có kiểm định định kỳ.
• Phi công P2 trở xuống (hoặc tương đương), dưới 50 chuyến bay hoặc dưới 15 giờ bay phải có HLV giám sát khi bay.
• Không bay khi tầm nhìn kém, khi điều kiện xấu, vào khu vực có cảnh báo nguy hiểm, gần đường dây điện, hoặc ra ngoài vùng cấp phép.
• Bộ đàm: 170.500 (HNAA) và 148.770 (HNPG). Khẩn cấp: 097.677.1204 (Mr. Ngự).
• Biển khuyến cáo phi công tham gia khoá SIV và khoá sơ cấp cứu hằng năm.

Đọc hướng gió: bảng xếp hạng của bãi

Biển nội quy ghi ba hướng cất cánh Đông – Nam – Tây. Với phi công bay đơn, người vận hành bãi xếp hạng chi tiết hơn theo 16 hướng — đây cũng là bảng mà trang Báo bay dùng để chấm ngày bay. Viên Nam quay về phía nam nên mọi hướng gió từ phía bắc đều là GIÓ SAU.

Sức gió: lý tưởng 3–4 m/s ở tầng bãi cất; 2–5 m/s còn dùng được; 5–6 m/s là mạnh, chỉ dành cho phi công vững tay; trên 6 m/s là GIÓ XIẾT — không bay. Thang này người vận hành đưa ra cho Đồi Bù; Viên Nam chưa có thang riêng nên dùng chung. Con số là gió chính trung bình, không phải gió giật — ngày giật mạnh phải cân nhắc riêng, kể cả khi gió trung bình đẹp.

Kịch bản 1: Gió Nam, Nam Đông Nam, Nam Tây Nam — điều kiện đẹp nhất

Đây là GIÓ CHÍNH BÃI của Viên Nam: gió thổi thẳng vào sườn núi chứa bãi cất. Với 3–4 m/s, cất cánh reverse là lựa chọn tự nhiên: dựng dù, kiểm tra vòm dù đã căng đều trên đầu, quay người rồi bước ra dứt khoát. Gió dưới 2 m/s thì cất cánh forward và chạy đà đủ dài. Gió lên gần 5–6 m/s thì cần người hỗ trợ giữ vòm dù khi trải, kiểm soát vòm dù bằng riser sau để không bị kéo ngược lên dốc.

Vùng nâng nằm ngay trước mặt bãi cất: dòng nâng mặt núi khi gió đủ, cộng thêm thermal khi có nắng. Bay cà vách theo hình số 8, luôn quay ra xa mặt núi, giữ khoảng cách đủ để không phải phanh sâu khi quay. Khi đã vào thermal, nhớ trần 200 m so với bãi cất: lên gần trần thì rời thermal, bay ra phía trước, giảm độ cao bằng big ears nếu cần — đừng để thermal kéo vượt trần hay trôi về sau núi.

Chỗ sai thường gặp với gió nam: gió mạnh dần trong ngày tới mức GIÓ XIẾT mà phi công vẫn cố bám vách. Khi gió mạnh lên, vùng nâng mặt núi ngả dần về phía sau đỉnh, còn khả năng xuyên gió của dù thì giảm — bạn có thể bị đẩy lùi qua sống núi vào vùng khuất gió phía bắc, nơi chỉ có rotor. Dấu hiệu phải rời vách: groundspeed khi bay ra gần bằng 0, ống gió căng ngang và giật liên tục. Lúc đó đạp thanh tăng tốc, bay thẳng ra phía thung lũng và về bãi hạ.

Tiếp cận hạ cánh: gió nam ở bãi hạ nghĩa là đường lượn cuối hướng về phía nam, ngược gió. Làm vòng hạ cánh chữ U (đường lượn xuôi gió – đường lượn ngang – đường lượn cuối) với độ cao dư và vào đường lượn cuối sớm. Bãi hạ nằm sát đường và khu dân cư: chọn vòng hạ cánh sao cho không phải bay thấp qua đường, nhà hay hàng cây phía đầu gió của bãi.

Kịch bản 2: Gió Đông, Đông Nam — bay được, nhưng thermal không ở bãi cất

Theo xếp hạng của bãi, gió Đông, Đông Đông Nam và Đông Nam bay được nhưng không đẹp bằng nhóm hướng nam. Điểm khác quan trọng nhất: thermal không lên bãi cất mà bị đẩy ra phía bãi hạ. Đừng trông đợi bay cà vách lâu ngay trước bãi cất như ngày gió nam.

Ở bãi cất, gió này tới xiên — có thành phần GIÓ NGANG. Đọc kỹ ống gió và cờ gió tại chỗ, trải dù quay vào hướng gió thật đang thổi lên dốc chứ không theo hướng dốc. Gió ngang làm một bên vòm dù lên trước: dựng dù, giữ vòm dù ổn định trên đầu, chỉnh bằng phanh và bước vào dưới vòm dù trước khi chạy ra. Vòm dù chưa ổn định thì hủy cất cánh và trải lại.

Sau khi rời dốc, hãy coi chuyến bay là một đường lượn về phía bãi hạ cánh và tìm thermal trên đường đi, ở khu vực thoáng phía trước bãi hạ — đó là nơi thermal hay xuất hiện với hướng gió này. Đừng xuống thấp trên sườn rừng để bám thermal yếu: với gió đông, mặt phía tây của các mỏm núi là vùng khuất gió, nhiễu loạn và giáng. Luôn giữ đủ độ cao để lượn về bãi hạ.

Tiếp cận hạ cánh: đọc ống gió bãi hạ trước khi vào vòng hạ cánh — với gió đông, đường lượn cuối hướng về phía đông. Gió dưới thung lũng có thể khác gió trên bãi cất; luôn hạ cánh theo ống gió bãi hạ, không theo hướng gió lúc cất cánh.

Kịch bản 3: Gió Tây Nam, Tây — chỉ khi nhẹ và có kinh nghiệm

Gió Tây Nam vẫn bay được theo xếp hạng của bãi. Còn Tây Tây Nam và Tây, tuy nằm trong ba hướng cất cánh in trên biển, người vận hành xếp vào nhóm ngoài hướng bãi với phi công bay đơn — không khuyến khích. Gió tới xiên từ phía tây nên mọi lời khuyên về GIÓ NGANG ở kịch bản 2 vẫn đúng, chỉ đảo chiều: lần này mặt phía đông của các mỏm núi là vùng khuất gió.

Nếu cất cánh với gió tây nam, tự đặt giới hạn chặt: gió nhẹ, ổn định, ống gió bãi hạ đồng thuận với bãi cất. Bay thẳng ra khu vực thoáng, không xuống thấp sau mỏm núi. Tiếp cận hạ cánh với đường lượn cuối ngược hướng gió đang thổi ở bãi hạ.

Gió hướng bắc: GIÓ SAU — không bay

Tây Bắc, Bắc Tây Bắc, Bắc, Bắc Đông Bắc và Đông Bắc thổi từ sau lưng bãi cất. Cất cánh xuôi gió từ sườn núi là nguy hiểm thật sự, và phía trước bãi cất lúc đó là vùng khuất gió đầy rotor. Ngày gió bắc hãy sang Đồi Bù — bãi quay về phía bắc, cách Viên Nam chừng 20 km.

Hai cái bẫy. Thứ nhất, rotor sau núi đôi khi đẩy gió ngược lên mặt khuất gió, làm ống gió bãi cất trông như GIÓ CHÍNH BÃI trong khi gió thật là gió bắc. Luôn đối chiếu ống gió bãi cất với ống gió bãi hạ, mây trôi và dự báo gió trên cao trước khi tin. Thứ hai, có ngày gió xoay trong ngày: sáng gió bắc, sau đó xoay sang hướng bay được trong vài tiếng. Xem dự báo theo giờ để biết khi nào gió có thể xoay, rồi chờ gió xoay thật tại bãi chứ đừng chỉ dựa vào giờ dự báo.

Mùa bay và nhịp ngày quanh Hà Nội

Viên Nam là bãi bay chính của Mebayluon từ tháng 1 đến tháng 8, khi gió phía nam chiếm ưu thế; từ tháng 9 đến tháng 12 gió bắc nhiều hơn và Đồi Bù là bãi chính. Bức tranh khí hậu đằng sau như sau:

• Buổi sáng: đồi thấp sát đồng bằng như Viên Nam thường nằm trong lớp nghịch nhiệt; mù sáng tan muộn hơn ở bãi núi cao. Bay sáng thường êm, thermal yếu.
• Cuối sáng tới đầu giờ chiều: thermal mạnh dần; khoảng 14–15 giờ thermal và gió mạnh nhất trong ngày — cũng là lúc mây dễ phát triển quá mức (OD) thành dông khi trời ẩm.
• Mùa hè: bay sớm, hạ cánh trước khi mây tích tháp lên. Mây lớn nhanh theo chiều thẳng đứng, đáy sẫm lại, hoặc gặp vùng nâng rộng khắp khoảng 1 m/s là lúc phải hạ cánh.
• Chiều muộn: thermal dịu dần, không khí thường êm trở lại — nhưng vẫn canh mây dông đang tiến tới từ xa.
• Sau một đợt lạnh: trời trong, tầm nhìn xa nhưng gió bắc còn mạnh — với Viên Nam đó là GIÓ SAU. Áp cao càng nằm lâu, đỉnh thermal càng thấp và mù càng dày.

Những nguy hiểm cần nhớ

• Đường điện cao thế chạy qua phần phía nam vùng bay (xem sơ đồ vùng bay). Không bay qua, không bay gần. Biết vị trí của nó trước khi cất cánh, nhất là khi phải hạ cánh ngoài bãi.
• Dông: nghe sấm nghĩa là dông đã đủ gần để ảnh hưởng tới bạn. Thấy mưa rơi dưới đáy mây là dòng giáng và gió thốc mạnh có thể tới trong vài phút, lan xa hàng chục km. Hạ cánh ngay, đừng chờ.
• Rotor sau sống núi và hàng cây: vùng nhiễu loạn kéo dài về phía cuối gió khoảng độ cao vật cản × 0,6 × tốc độ gió (km/h). Ví dụ hàng cây cao 20 m, gió 15 km/h (khoảng 4 m/s): tránh khoảng 180 m phía sau hàng cây.
• GIÓ XIẾT: gió chính trên 6 m/s ở tầng bãi cất — không cất cánh. Gió tăng tốc khi vượt sống núi và qua khe núi (hiệu ứng venturi), dễ thổi lùi phi công qua đỉnh.
• Tầm nhìn kém: mù, mây thấp phủ bãi cất. Biển nội quy cấm bay khi tầm nhìn kém — dù lượn bay bằng mắt.
• Không phận: vượt trần 200 m hay trôi ra ngoài vùng vàng là vi phạm; phía đông bắc là sân bay Hòa Lạc.
• Quanh bãi hạ cánh: đường xe chạy, cột và dây điện ven đường, nhà dân, cây cao. Lập vòng hạ cánh sao cho không phải bay thấp qua chúng.

Trước khi lên bãi

• Báo bay trước 9h00 trên trang Báo bay. Không bay được thì huỷ trước 9h00 sáng ngày bay để không bị tính là báo ảo.
• Hội viên HNAA bay miễn phí ở Viên Nam khi báo bay trước 9h00: nhập mã hội viên, hệ thống xác nhận bằng số điện thoại đã đăng ký với hội. Sau 9h00, hội viên đóng phí như mọi phi công.
• Xem camera trực tiếp của Viên Nam và dự báo 15 ngày trên trang Báo bay; gió theo giờ và theo độ cao có ở trang Thời tiết bay.
• Mang bộ đàm đã cài 170.500 và 148.770, mũ bảo hiểm, dù phụ. Lưu sẵn số khẩn cấp 097.677.1204.
• Đường đi: từ Hà Nội theo Đại lộ Thăng Long, qua nút giao Hòa Lạc, khoảng 45–60 phút. Bãi hạ cánh ngay sát đường, cách trạm thu phí khoảng 1 km.
• Lên bãi cất: xe địa hình khoảng 20 phút trên đường đất gập ghềnh. Trên đỉnh có chỗ cắm trại nếu bạn muốn ngủ lại chờ gió sáng.

Tóm tắt cho phi công lần đầu bay Viên Nam

• Viên Nam quay về phía nam: gió Nam là GIÓ CHÍNH BÃI, mọi hướng từ phía bắc là GIÓ SAU — ngày gió bắc hãy sang Đồi Bù.
• Gió Đông, Đông Nam bay được nhưng thermal bị đẩy ra phía bãi hạ: coi chuyến bay là đường lượn về bãi hạ, tìm thermal trên đường.
• Trần bay 200 m so với bãi cất; vùng cấm sân bay Hòa Lạc và thủy điện Hòa Bình (R = 10 km); không bay qua đường điện cao thế.
• Sức gió đẹp 3–4 m/s; gió chính trên 6 m/s là GIÓ XIẾT — không bay.
• Đối chiếu ống gió bãi cất với bãi hạ, mây trôi và dự báo trước khi tin ống gió bãi cất.
• Mùa hè bay sớm, hạ cánh trước dông; nghe sấm là dông đã trong tầm.
• Báo bay trước 9h00, mang đủ mũ, bộ đàm, dù phụ.

Hãy nhớ, an toàn phụ thuộc 100% vào chính quyết định của phi công!

— Biển nội quy điểm bay Núi Viên Nam

Báo bay, xem camera và dự báo Viên Nam

Thời tiết bay theo giờ

Bài này viết cho phi công. Nếu bạn là khách muốn bay đôi trải nghiệm, hãy đọc dù lượn đỉnh Viên Nam và đường lên đỉnh Viên Nam và cắm trại. Bản hướng dẫn tương tự cho một bãi núi cao: kỹ thuật bay tại đèo Khau Phạ.