Chỉ có hai loại mây cơ bản là MÂY TẰNG (stratus) và MÂY TÍCH (cumulus). MÂY TẰNG (hoặc là mây tầng) thì phẳng, và có dạng “lớp” (khác với dạng “cục”), lý do là vì nó phát triển chậm trên một vùng khí quyển lớn. Những đám mây này bao phủ một vùng lớn trên bầu trời và làm cho thời tiết trở nên xám xịt. Chúng thường được thấy trong điều kiện thời tiết ổn định và thường được tạo ra do có một front bị đẩy lên cao (ví dụ như khi front nóng va vào lớp không khí lạnh dưới mặt đất, chúng bị đẩy lên cao trên diện rộng và tạo ra mây tằng) hoặc do không khí đồng loạt thăng lên cao một cách chậm rãi trên cả khu vực rộng lớn có khí áp thấp. Một số loại mây tằng ở tầm thấp có thể hình thành do các dòng nhiễu loạn ở dưới thấp làm không khí bị xáo trộn và bốc lên cao đến mực ngưng kết.
MÂY TÍCH (cumulus) thì có dạng “chồng đống” hay (kiểu như chứa hay tích lũy) và trông giống như một cục bông gòn khổng lồ hay giống như một bông cải súp lơ đang lơ lửng trên cao. Loại mây này thường thấy trong điều khiện thời tiết tốt và chúng chỉ tạo ra khoảng 1/4 lượng mây trên trời hoặc ít hơn, chúng được coi như là một dấu hiệu thời tiết hứa hẹn. Mây tích được hình thành bởi các dòng thăng đơn lẻ hay các dòng đối lưu đẩy hơi ẩm lên cao.
🌥️ Hai loại mây cơ bản
- MÂY TẰNG (hay MÂY TẦNG): Mây trải ra thành lớp rộng lớn với đáy mây khá đồng nhất. Chúng trông xám xịt do chúng cản trở ánh mặt trời trên diện rộng.
- MÂY TÍCH: Những đám mây đơn lẻ có hình dạng đỉnh mây “chồng đống” hoặc đỉnh tròn ở các mức độ khác nhau. Những đám mây này có thể rất bé cũng có thể rất lớn khi chúng phát triển tạo ra mưa giông.
📏 Phân loại mây theo độ cao
Mây được phân loại theo độ cao như sau: MÂY TI (cirrus - theo tiếng Latin có nghĩa là lọn tóc xoăn) là những đám mây ở trên cao nhất và chúng là một chùm hay là một dải tinh thể băng ở độ cao từ 6 đến 13 km ở vùng ôn đới. Hình dưới thể hiện một dải mây ti hình đuôi ngựa kinh điển và cho thấy các phần tử băng được hình thành trong lớp không khí có gió mạnh ở trên cao và rơi xuống lớp thấp hơn nơi có gió nhẹ hơn và tạo ra hình dạng “dải” như thế nào. Hiểu biết về điều này cho phép chúng ta nhận biết được hướng gió ở trên độ cao của mây.
📊 Bảng phân loại mây và cao độ ở vùng ôn đới
- MÂY TẦM CAO - Độ cao 13 km: Mây ti | Mây ti tích | Mây ti tằng
- MÂY TẦM TRUNG - Độ cao 6km: Mây cao tích | Mây cao tằng | Mây vũ tằng | Mây vũ tích
- MÂY TẦM THẤP - Độ cao 2km: Mây tích | Mây tằng tích | Mây tằng
Tiền tố “TI” (cirro) được dùng để chỉ những đám mây tằng và mây tích xuất hiện ở phía trên cùng khí quyển (mây tầm cao). Tiền tố "CAO" (alto) - (tiếng Latin nghĩa là cao như giọng hát) được dùng để chỉ những đám mây tầm trung. Không sử dụng tiền tố để gọi tên những đám mây có độ cao dưới 2 km (mây tầm thấp). Tiền tố “VŨ” (nimbo) - chỉ những đám mây gây mưa. Loại mây này có bề ngoài giống với các loại mây khác trong cùng phân cấp tuy nhiên chúng có màu đen sẫm hơn. Lưu ý mây vũ tích (nimbocumulus hay cumulonimbus) là mây gây mưa. Chúng được xếp vào loại mây tầm trung nhưng trên thực tế chúng có thể xuất hiện ở độ cao thấp hơn nhiều và khi chúng biến thành mây giông (thunderstorm) thì đáy của nó xuống rất thấp, thậm chí dưới 1,000 m còn đỉnh của nó lên cao tới 25 km. MÂY TẰNG TÍCH (stratocumulus) thường được tạo ra do có dòng thermal đâm vào tầng nghịch nhiệt, vì nó không xuyên qua được tầng nghịch nhiệt nên không khí bị tản rộng ra tạo thành lớp mây tằng (stratus). Đây cũng là trường hợp mây phát triển quá mức và những đám mây này thường ít nhiều có mặt đáy gồ ghề mặc dù nó có dạng lớp.
Bảng đặc tính & ký tự viết tắt của các loại mây và các biểu tượng được dùng để thể hiện từng loại mây trên các biểu đồ và trên các báo cáo khí tượng.
🌍 Sự khác biệt theo mùa và địa điểm
Cao độ và dạng mây sẽ khác nhau theo mùa và theo vĩ độ. Nếu biết mây được hình thành thế nào thì ta có thể nhanh chóng biết được sự khác biệt này. Càng gần địa cực hay trong mùa đông thì không khí càng lạnh, khi đó độ ẩm tương đối sẽ cao hơn và do đó không khí sẽ gần điểm sương hơn. Không khí lạnh mùa đông làm ta cảm thấy khô ráo hơn so với mùa hè nhưng thực tế không khí mùa đông lại gần điểm sương hơn nhiều. Kết quả là các dòng khí thăng tạo mây sớm hơn và trần mây cũng thấp hơn. Ngược lại, ở vùng Xích đạo, mặt đất được đốt nóng tốt hơn và sản sinh ra nhiều dòng đối lưu (vertical convection) hơn nhiều, tạo ngưng tụ mạnh và nhanh chóng gây mưa làm giảm lượng nước chứa trong khí quyển nhờ đó điểm sương cao hơn. Do vậy, mây ở vùng xích đạo cao hơn nhiều so với ở vùng cực; và ở xích đạo đa số là loại mây tích (cumulo-type) còn ở vùng cực thì thường là loại mây tằng (stratus-type) và trần mây cũng thấp hơn vào mùa đông. Hình dưới thể hiện cao độ của mây tương ứng với vùng vĩ độ trái đất.
🌫️ Những loại mây ít được biết đến
Có lẽ ngắm mây không thú vị bằng ngắm chim, nhưng vẫn có đa dạng các loại mây khiến phi công cảm thấy thú vị, đặc biệt là chúng có thể mang tới các thông tin về thời tiết cho chúng ta. Dưới đây sẽ liệt kê các loại mây khác nhau cùng với mô tả cũng như điềm báo của chúng.
🌁 Sương
Đây là một dạng mây quen thuộc. Chúng ta gặp nó trong điều kiện không khí ấm và ẩm từ biển di chuyển vào đất liền (gọi là sương bình lưu - advection fog), hay khi mặt đất bức xạ nhiệt vào buổi tối làm lạnh lớp không khí nằm bên trên nó (gọi là sương bức xạ). Dưới đây là một số câu tục ngữ mà thường đúng đối với sương: A summer fog for fair, a winter fog for rain, A fact known everywhere, in valley and on plain. (Sương mùa hè thì tốt, sương mùa đông thì mưa, sự thật này ở mọi nơi, kể cả ở thung lũng lẫn ở vùng bình nguyên). Sương tan vào buổi sáng là dấu hiệu cho một ngày thermal tốt. When fog goes up, the rain is o’er, When fog comes down, ’twill rain some more. Evening fog will not burn soon, Morning fog will burn ‘fore noon. (Khi sương lên cao, mưa sẽ ngớt Khi sương sà xuống, sẽ có thêm mưa Sương đêm sẽ không tan nhanh Sương sớm sẽ tan trước buổi trưa) Và: Fog that starts before the night will last beyond the morning light. (Sương hình thành trước nửa đêm sẽ vẫn tồn tại quá buổi sớm).
⛰️ Mây nón hay mây đỉnh núi
Mây “nón” được hình thành trên đỉnh núi do không khí được đẩy lên; ví dụ như khi có gió đập vào mặt núi và bật lên cao hay khi có gió nhiệt là gió hình thành khi mặt núi bị đốt nóng (thermal) bốc lên và khi đi qua đỉnh núi, luồng khí này bốc lên tới mực ngưng kết.
Mây nón thời kì ban đầu chỉ là một búi mây mỏng nằm trên đỉnh núi xuất hiện vào cuối buổi sáng và nó lớn dần cho đến tận buổi chiều. Những đám mây này cũng có thể nhanh chóng biến thành mây giông trong điều kiện không khí mất ổn định mạnh. Trần của những đám mây nón này thường hạ thấp dần theo thời gian trong ngày (ngược với mây tích được hình thành nhờ thermal thì trần mây lại thường cao dần do không khí dưới đất khô dần) bởi vì không khí ẩm liên tục được tiếp tế cho đám mây, đặc biệt là tại những ngọn núi gần biển. Trần mây thấp có thể che khuất núi và làm cản trở việc bay dù. Các hòn đảo nhiệt đới quyến rũ với những luồng gió biển ấm áp, biển cũng ấm và những người bản địa hiếu khách lại mang một hạn chế cho các phi công: ở đó thường tụ mây và mưa vào đầu giờ chiều. Mây nón liên tục hình thành ở mặt hứng gió và liên tục lan ra sau núi. Do vậy nó vẫn duy trì bao trùm đỉnh núi và không dạt theo gió. Vì lý do này cho nên bản thân nó không phải là một thứ có thể chỉ thị tốc độ gió tốt mặc dù là nó có thể bị gió trên cao thổi dạt đi. Đồng thời, bằng việc quan sát cẩn thận cách mây mũ hình thành và cách nó lan rộng thì bạn có thể biết được hướng gió trên độ cao của mây.
🚩 Mây banner
Đây là một loại mây hình thành trên đỉnh núi như hình dưới. Tại đây, gió cuộn (rotor) thổi hướng lên cao so với mặt dốc ở phía cuối gió của ngọn núi cùng với tuyết bị cuốn theo kết hợp tạo ra mây ở phía cuối gió của đỉnh núi. Dạng mây này thường báo hiệu có gió trên cao tại độ cao của đám mây và nó như một lời cảnh báo cho những người yêu thích các môn thể thao hàng không.
🌪️ Mây rotor
Khi gió thổi qua một rặng núi hay một sống núi dài, nó có thể tạo ra một luồng gió xoáy (roll) ở mặt sau của núi dạng vòi rồng. Luồng khí này được biết đến với tên gọi gió cuộn (hoặc gió xoáy - rotor) và thường gặp phía dưới các sóng nâng (wave). Loại mây này thường có xu hướng đứng nguyên một chỗ và thể hiện mức độ nhiễu loạn rất mạnh. Mây loại này được hình thành ở phía đầu vùng gió cuộn và lấn về phía cuối gió.
〰️ Mây sóng hay mây thấu kính
Những loại mây này được gọi bằng cái tên trìu mến là LENNIES (thấu kính) vì mặt cắt của chúng trông có dạng như thấu kính lồi. Chúng được hình thành khi không khí chuyển động lên rồi xuống nhấp nhô dạng sóng (wave) do không khí bị thổi vượt qua đỉnh đồi hay núi. Mây sóng ít nhiều gì đó không di chuyển vì chúng hình thành ở vùng mặt trước (upward) sóng nâng và lan ra phần sau (downward) của sóng. Những đám mây này trải dài vuông góc với hướng gió nhưng chúng lại không cho thấy rõ thông tin về cường độ gió (vì chúng đứng yên) ngoài thông tin gió tối thiểu là 24 km/h.
🌬️ Mây sau núi
Trong điều kiện độ ẩm rất cao, thường là khi có mưa hay khi có những đám mây nằm ở lớp không khí gần đỉnh núi - một khóm mây nhỏ rời rạc sẽ xuất hiện ở vùng khuất gió sau núi. Nó hình thành nhờ các luồng gió dạt hướng lên nhờ có gió xoáy rotor. Mây sau núi là một chỉ báo thể hiện hướng gió.
🌊 Mây gợn sóng (billow cloud)
Đôi lúc những đám mây trên bầu trời trông như những gợn sóng lăn tăn trên mặt nước. Chúng là mây gợn sóng (billow cloud) và chúng báo hiệu khi một khối khí (nóng) bao trùm lên một khối khí khác với vận tốc đủ tạo ra “sóng” như sóng trên mặt nước. Vậy phân biệt mây gợn sóng (billow) với mây sóng (wave) như thế nào? - đó là phân biệt bởi khoảng cách giữa chúng. Mây sóng thì nằm cách xa nhau và thường kết nối tạo thành một dải và thường chúng nằm thấp hơn so với mây gợn sóng. Mây gợn sóng trôi theo gió nhưng chúng trôi không nhanh bằng gió ở tầng trên của khí quyển. Mây gợn sóng thường tiên báo về sự biến đổi của thời tiết vì chúng thường xuất hiện khi có một front nóng đang đến. Khi hình thành các gợn sóng dài, gần giống như đám mây cuộn (roll) thì chúng được gọi là mây cuộn (roll cloud).
💧 Mây vú (mammatus)
Những đám mây này thường xuất hiện dưới thềm của những cơn giông và trông giống như những bầu vú dưới đáy mây. Chúng được gọi tên như vậy là vì ấn tượng về nó như những bầu vú. Mây mammata cho thấy các dòng giáng nhẹ dưới những đám mây vì chúng hút không khí của đám mây xuống trước khi bị bốc hơi.
🍄 Mây mũ nấm (pileus)
Tại đỉnh của một tháp mây giông (thunderstorm) thường không khí bị đẩy lên cao và đỉnh mây liên tục nhanh chóng được nâng cao. Luồng khí bị đẩy lên cao này thường tạo mây và làm cho nó trông giống như một cái mũ trùm lên đỉnh của đám mây giông (xem hình bên dưới). Đây là mây mũ nấm và nó thực sự cho thấy lực nâng phía trên đỉnh của một đám mây thermal. Mây mũ nấm là một trong những loại mây cao nhất. Chúng ta cũng có thể phân biệt một số loại mây dựa trên hình dáng đặc trưng của chúng. Đó là mây Cao tích Thấu kính (Altocumulus Lenticularis) - đơn giản nó là một loại mây sóng ở tầm cao thể hiện có một số hoạt động tạo mây do có sự bất ổn định (instability) của lớp không khí trên cao được tạo ra do hoạt động của sóng nâng. Tháp mây Cao tích (Altocumulus Castellanus) là một dạng mây tích (cumulus) được kết nối với nhau thành từng dãy hoặc phân tán ra thành từng nhóm có các đường kết nối với nhau. Những đám mây này thường tiên báo về thời tiết có giông. Mây tằng Rời rạc (Fracto-Stratus) hay Mây tích Rời rạc (Fracto-Cumulus) đơn giản là những đám mây cùng một loại nằm rời rạc với nhau (mây tằng hoặc mây tích). Chúng có thể bị vỡ ra từng phần do gió trên cao hay do những dòng đối lưu bất thường.
🔍 Mây nói lên điều gì?
Các đám mây nằm ở trên đó, nơi mà chúng ta muốn tới. Bởi vì chúng nằm ở trong môi trường không khí nên chúng có thể nói cho chúng ta biết khí quyển đang như thế nào. Từ đây chúng ta thường có thể nhận biết được về trạng thái của các dòng không khí cũng như là những gì sẽ diễn ra.
💨 Tốc độ gió
Mây nhìn chung có thể cho chúng ta biết về tốc độ gió (cả về cường độ lẫn hướng gió) tại độ cao của chúng. Tuy nhiên, như chúng ta đã biết thì một số loại mây cụ thể lại không bị dạt theo gió (mây nón, mây banner, rotor và mây sóng). Thêm nữa thì các đám mây tằng sẽ không biểu thị bất kỳ một hướng dạt nào nếu như chúng rất đồng nhất và trải rộng làm cho chúng ta không thể thấy được chuyển động của chúng. Một vấn đề khác nữa đó là khi mà các loại mây tích phát triển quá nhanh thì ngay cả mặt đón gió của nó cũng trông như đang nở về phía trước. Cuối cùng là các loại mây tích được hình thành do các dòng thermal từ dưới lên, bởi vì các dòng thermal này có tốc độ dịch chuyển theo phương ngang chậm vì thực tế nó có thể bị gió dạt chậm hơn không khí xung quanh do quán tính của khối khí thermal (khối lượng của nó có thể lên đến hàng ngàn tấn). Ngoại trừ tất cả những trường hợp nói trên, chúng ta vẫn có thể nhận biết được nhiều dấu hiệu về tốc độ gió khi quan sát mây trôi. Cách tốt nhất để làm điều này đó là đứng cạnh một tòa nhà hay một cái cây và so sánh vị trí của mây khi chúng dịch chuyển theo thời gian. Hình dưới thể hiện một đám mây tích trong điều kiện gió khác nhau. Nếu bạn đang bay thì không có cách nào để phân định được mức độ dạt của mây so với mức độ dạt của bản thân bạn, nhưng bạn vẫn có thể quan sát độ dạt của mây và từ đó suy ra tốc độ gió bằng cách quan sát chuyển động của bóng mây trên mặt đất.
Khi mà có từ hai lớp mây trở lên nằm trên bầu trời thì thường dẫn đến vấn đề về “thị sai” khi mà sự chuyển động tương đối của 2 lớp mây làm cho lớp mây trên cao trông như đang trôi lùi hoặc trôi chậm hơn so với thực tế. Ở đây, lớp mây trên cao trông có vẻ như đang di chuyển chậm hơn vì chúng nằm cách xa chúng ta hơn. Cách để khắc phục vấn đề này đó là dựa vào một tòa nhà hay cây cối để giữ cho tầm mắt của bạn ở nguyên một ví trí như đã nói trên.
🌦️ Biểu thị thời tiết
Mây có thể mang tới cho chúng ta các dấu hiệu để dự đoán về thời tiết. Mây tầm thấp gợi ý cho chúng ta những gì sẽ diễn ra trong tương lai gần ở mức độ phút đến vài giờ, trong khi đó mây tầm cao có thể dự báo những gì sẽ diễn ra trong nhiều giờ tới hay trong các ngày tiếp theo. Mỗi đám mây đều mang đến một thông điệp và nó không chỉ luôn là thông điệp về gió. Các đám mây tích trải phẳng ra ở một độ cao nào đó cho thấy không khí ở tầm đó đã ngừng thăng lên cao do trên đó có một lớp nghịch nhiệt. Lớp nghịch nhiệt này thường liên quan tới một hệ thống khí áp cao (high pressure system) đang tiến đến. Nó cho thấy sắp tới khí quyển sẽ quang đãng vì không khí từ từ nén xuống trong vùng khí áp cao làm tan tất cả các đám mây ngoại trừ những đám mây tích đơn lẻ được tạo ra bởi thermal thăng lên từ bên dưới xuyên qua vùng khí giáng. Các dải mây thường xuyên được thấy ở trên trời. Chúng có thể là bất kỳ loại mây nào từ những đám mây tằng dày mỏng khác nhau cho đến những hàng mây tích dạng tháp hoặc là những phố mây (cloud street). Một hàng mây tháp (towering cumulus) thường xuất hiện ngay trước một front lạnh kèm theo mọi tính chất biến đổi do khối khí lạnh mang tới. Dự đoán sẽ có nhiễu loạn rất mạnh và hướng gió thay đổi. Các dải mây ở tầm cao thường là những tiên báo tốt về kiểu thời tiết sắp tới. Dải mây ti (cirrus) dài ở trên cao có liên quan tới dòng xiết (jet stream) song song với các dòng gió tầng cao (high river of wind) và thường tiên báo trước về hướng gió trên mặt đất trong tương lai. Khi các đám mây ở tầng cao di chuyển theo hướng rất khác so với hướng gió dưới mặt đất (khoảng từ 90 độ hoặc hơn) thì nói chung nó thường có nghĩa là gió dưới mặt đất cũng sẽ thay đổi, thường là đổi sang hướng gió giống như đã thấy ở trên cao. Nếu như các dải mây nằm trong dòng xiết đứng yên một chỗ, thì thời tiết có vẻ như sẽ không thay đổi trong vòng khoảng 12 tiếng tiếp theo. Nếu mây trên cao dần biến mất và trời trong trở lại thì hệ thống tạo ra những đám mây này có vẻ như đã đi qua và thời tiết đang dần trở nên tốt hơn. Mặt khác, nếu có một lớp mây tằng tích (stratocumulus) đang kéo đến cùng với một chút gió hoặc không có gió dưới mặt đất thì hướng phát triển của hàng mây thể hiện hướng gió trên cao với gió thổi bên dưới nó là khoảng 20 độ lệch sang trái hoặc ngược chiều kim đồng hồ khi chúng ta xuống thấp (theo chiều kìm đồng hồ nếu ở Nam Bán Cầu). Khi dải mây ti kéo theo nó nhiều loại mây dày dần và thấp dần thì khả năng đang có một front nóng đang trên đường đến và sẽ đến đây trong vòng 24 tiếng đồng hồ. Tốc độ, cường độ và mức độ nghiêm trọng có thể được dự đoán thông qua những yếu tố như mức độ phát triển của các đám mây và tốc độ di chuyển của mây. Còn có thêm một số nguyên nhân khác tạo ra các dải mây trong khí quyển như hoạt động thermal theo một sống núi hay dãy núi cũng như là một khu vực có hội tụ kéo dài. Nhìn chung, dải mây di động là dấu hiệu quan trọng để nhận biết sự thay đổi của thời tiết.
📈 Dấu hiệu lực nâng
Các phi công bay tự do luôn luôn tìm kiếm vùng nâng và bên cạnh đó thì những phương tiện bay khác, những chú chim cũng như các lốc xoáy hay mây tích đều là những người bạn của phi công dù lượn. Tất nhiên mây tích phải ở tầng thấp vì nếu chúng không bắt nguồn từ những thermal xuất phát từ mặt đất thì cũng không thể vận dụng được. Thậm chí khi các đám mây tích đang ở phía trên phi công hàng nghìn mét thì họ vẫn phải bay ngay bên dưới nó để tìm kiếm thermal. Những đám mây bắt nguồn từ sóng nâng (wave lift) và các dòng nâng do hội tụ (convergence lift) cũng là những chỉ thị tốt. Tôi đã từng chứng kiến một số phi công thi đấu vượt qua một thung lũng rộng 8 km để đến được một đám mây hội tụ dài và phẳng. Kết quả, họ nhận được phần thưởng là được bay trong một vùng nâng ổn định, đồng đều kéo dài hàng chục km. Khi mở rộng đường bay, lướt những quãng dài để tìm lực nâng dưới một đám mây thì một điều hiển nhiên quan trọng đó là phải biết loại mây đó là gì và cơ chế hoạt động của nó như thế nào. Nhìn chung, những đám mây hoạt động ít thường có xu hướng phẳng mặc dù chúng cũng có xu hướng có ít lực giáng hơn ở xung quanh.
🌀 Dấu hiệu nhiễu loạn
Nhiễu loạn là sự xáo trộn của không khí. Bởi vì một đám mây được sinh ra trong không khí vì vậy nó thường cho thấy mức độ nhiễu loạn mà chúng ta nên dự đoán. Hình dưới thể hiện các đám mây khác nhau trong các điều kiện nhiễu loạn.
Các đám mây tích cho thấy nhiễu loạn được tạo ra bởi thermal. Lượng mây sục lên trên đỉnh đám mây tích và mức độ rối của chúng sẽ giúp xác định được lực nâng đang mạnh như thế nào và gió mạnh như thế nào. Điều kiện mạnh nói chung thường có liên quan tới nhiễu loạn mạnh. Bất cứ lúc nào các đám mây bị xé ra từng mảnh thì chúng ta đều nên tin chắc là có nhiễu loạn. Các dạng mây khác như mây cuộn (rotor cloud) và mây vũ tích (cumulonimbus) có sấm đều là những dấu hiệu của nhiễu loạn cực mạnh. Mây tằng nói chung là dấu hiệu của điều kiện nhẹ (gentle), nhưng khi chúng được hình thành tại nơi mà có hai lớp không khí khác nhau hòa vào nhau hay trượt qua nhau (shearing) thì chúng có thể cho thấy có nhiễu loạn. Mây tằng tích (stratocumulus) tạo ra bởi sự xáo trộn hay sự đảo ngược của các lớp khí nên được dự đoán có nhiễu loạn. Hãy quan sát chi tiết và nhất là các đường rìa mép của đám mây để nhận biết các dấu hiệu có nhiễu loạn.
🌧️ Dấu hiệu mưa
Mây có thể mang theo nhiều sắc thái, tùy thuộc vào việc nó cắt qua ánh mặt trời như thế nào. Khi nó được chiếu sáng từ dưới thấp, mây có thể tạo ra cảnh tượng hoàng hôn rực rỡ tráng lệ. Do đó chúng ta có câu ngạn ngữ đúng với khoa học hiện đại: “Red sky at night, sailor’s delight; red sky in the morning, sailors take warning” (Trời đỏ khi đêm xuống, thủy thủ vui mừng; trời đỏ vào buổi sáng, thủy thủ cảnh giác). Độ sẫm tối của một đám mây thường phụ thuộc vào việc nó được chiếu sáng như thế nào khi mặt trời nằm ở phía đằng sau, nó hấp thụ ánh sáng và trông đen hơn. Tuy nhiên, nói chung chúng ta có thể nói rằng mây là một tập hợp của hơi ẩm và do đó nó càng dễ có khả năng tạo ra mưa nếu nó trông càng đen, đặc biệt là ở vùng đáy của nó. Đám mây càng trở nên đen hơn thì khả năng chúng ta gặp những giọt mưa từ bầu trời càng cao. 💡 MÂY CHO CHÚNG TA BIẾT ...
- 💨 Tốc độ gió: Nhận biết từ mức độ dạt của những đám mây đơn độc, độ nghiêng và mức độ tả tơi.
- 🌦️ Thời tiết: Nhận biết sự thay đổi tốc độ gió ở độ cao khác nhau và sự thay đổi về dạng mây. Các dải mây thường thể hiện sự biến đổi.
- 📈 Lực nâng: Nhận biết sự hiện diện của mây tích, mây sóng hay mây hội tụ.
- 🌀 Nhiễu loạn: Nhận biết từ các dạng mây và sự tả tơi của chúng.
- 🌧️ Mưa: Nhận biết từ sắc thái mây và sự thay đổi sắc thái cũng như sự phát triển kích cỡ của nó.
🪂 Bay trong mây
Những đặc tính cụ thể của các đám mây mà chúng ta đang nói tới ở đây nên hướng tới những phi công đang có dự định đi sâu vào nó. Khi đám mây hình thành, chúng nhả ra tiềm nhiệt. Lượng nhiệt này khiến bên trong chúng càng trở nên bất ổn định và kết quả là tạo ra nhiễu loạn mạnh. Bay dù lượn dễ dàng nhận biết khác biệt giữa nhiễu loạn ở vùng bên trên, bên trong và bên dưới của mây. Bên trong mây thường là khu vực dữ dội nhất và sau đó là vùng dưới đáy mây. Chúng ta nên đề cập tới sự thật rằng nhiễu loạn có liên quan tới rotor và mây giông có thể xé tan một chiếc máy bay thành từng mảnh. Khi bay trong mây, điều nguy hiểm hơn cả nhiễu loạn đó là sự mất phương hướng hay chóng mặt. Bởi vì hệ quy chiếu thị giác thông thường lại không khả dụng ở trong mây, khi đó mắt và cảm giác cân bằng không hòa hợp được với nhau và có thể gây mất phương hướng. Cách duy nhất để có thể tiếp tục bay an toàn đó là sử dụng thiết bị chuyên dụng cho phi công chỉ thị được sự chuyển hướng và góc nghiêng tối thiểu của thiết bị bay và một la bàn (thích hợp nhất là loại la bàn con quay do các loại la bàn từ trường không chính xác khi đổi hướng).
✨ Tổng kết
Bay phía trên một đám mây với ánh mặt trời chiếu vào bạn sẽ tạo ra một chiếc bóng kỳ lạ của bạn và của thiết bị bay trên đám mây và được bao quanh bởi một quầng hào quang bảy sắc sáng rực rỡ. Các phi công coi cảnh tượng hoành tráng đẹp mắt này như một niềm vinh dự. Nó đơn giản được tạo ra bởi quá trình đổ bóng thông thường và sự phản chiếu cùng với hiện tượng khúc xạ do đám mây. Niềm vinh dự này cũng chỉ là một trong những cảnh tượng đẹp mắt mà chỉ duy nhất những đám mây mang tới được cho phi công. Ngoài ra còn có những con sóng cuộn (billow) và những hẻm núi (canyon) để mà chơi đùa, những cột nắng (light pillar) và những đám mây lót bạc (silver lining) sẽ lấp đầy trong mắt bạn. Tất cả những điều này và nhiều điều khác sẽ được mang tới cho chúng ta bởi những đám mây trên bầu trời. Mây cũng cho chúng ta biết nhiều điều về bản chất của bầu trời vì chúng là sản phẩm của hơi ẩm bắt nguồn từ mặt đất được đưa lên cao qua nhiều quá trình. Đặc tính của chúng bị biến đổi bởi không khí xung quanh, nơi mà chúng trải qua vòng đời ở đó. Có vẻ như là mỗi phi công nên có sự quan tâm nhiều hơn vào mây bởi thông qua bản chất tự nhiên của chúng có thể đoán trước được một chuyến bay sẽ vui sướng như thế nào và chúng có thể làm thay đổi mạnh mẽ tiến trình bay theo hướng tốt lên hay xấu đi. Chúng ta không thực sự có thể chạm được vào mây nhưng chúng ta có thể học những bài học từ chúng và bay cùng chúng với một câu thần chú trên bầu trời rộng lớn.
Tác giả Dennis Pagen - trích từ sách Thấu hiểu bầu trời
— Đặng Văn Mỹ dịch
