🌤️ Giống với nhiều phương diện khác của thời tiết, không dễ thấy được nhiễu loạn nhưng ta có thể hình dung ra hành vi của nó. Biết được nơi nhiễu loạn ẩn náu và dự đoán được khi nào nó xuất hiện là một việc quan trọng để tránh nó. Trong phần này, chúng ta sẽ nghiên cứu về tất cả những gì liên quan tới nhiễu loạn từ những cấu trúc nhỏ nhất cho đến những dòng nhiễu loạn dữ dội nhất.
🌀 Ý NGHĨA CỦA NHIỄU LOẠN
🌫️ Nếu ta có thể làm cho không khí trở nên trông thấy được bằng cách thêm vào đó một lượng khói mù hay thuốc màu thì thực tế chúng ta có thể trông thấy được nhiễu loạn. Những gì ta thấy được là những xoáy tròn (swirl), xoáy trôn ốc (whirl) và dòng rối (roil) với nhiều kích cỡ khác nhau xoay theo hướng này hay hướng khác, chúng tương tác với nhau và vỡ ra từng mảnh khi di chuyển cùng với gió.
💧 Bạn có thể dễ dàng chứng kiến điều tương tự khi quan sát các xoáy nước trong một dòng suối chảy nhanh. Các xoáy tròn hay xoáy nước là những thứ mà chúng ta coi như những cơn gió giật (gust) hay là nhiễu loạn khi chúng đi qua cơ thể hay cánh dù của chúng ta. Ở đây chúng ta thấy một xoáy lốc đang trôi qua dưới con mắt của loài chim (bird eye - tương tự như hiệu ứng mắt cá). Một người đứng tại điểm A đầu tiên có thể sẽ cảm nhận có gió giật từ bên trái, sau đó là cảm nhận thấy gió thổi vào mặt nhẹ hơn, sau đó là gió giật ở phía bên phải và cuối cùng là quay trở lại theo hướng gió chính khi xoáy lốc đã đi qua. 🧠 Do đó chúng ta có thể đồng ý với định nghĩa về nhiễu loạn là: dòng xoáy ngẫu nhiên hỗn độn của không khí. Sự thật thì một số hình thái nhiễu loạn như dòng cuộn (rotor) và ‘bump’ (cú thốc mạnh) gây ra bởi thermal có thể là một thứ gì đó có thể có trật tự, còn những cơn xoáy cuộn (swirl) mang tính ngẫu nhiên là những gì thể hiện đặc tính nhiễu loạn mức cao nhất. 🛩️ Những gì tạo ra nhiễu loạn đáng kể đối với phi công bao gồm tuỳ vào quan điểm và lựa chọn phương tiện bay của anh ta. Đối với một người đứng trên mặt trăng, những dòng xoáy khổng lồ trong khí quyển trông thấy được của chúng ta chỉ là nhiễu loạn (nhỏ). Còn trên trái đất, chúng ta phải chịu những dòng xoáy này một cách từ từ theo sự biến đổi của thời tiết. Ở một khía cạnh khác, một con bướm có thể phải trải qua sự nhiễu loạn cực độ trong một dòng xoáy mà đối với chúng ta chỉ là một cơn gió thoảng. Theo quy tắc kinh nghiệm (rule of thumb), máy bay càng nhỏ và tải trọng cánh càng nhẹ sẽ chịu sự tác động càng lớn bởi những cơn xoáy lốc nhỏ.
✈️ BẢN CHẤT CỦA NHIỄU LOẠN
🪽 Trong khí quyển, nhiễu loạn tác động lên đôi cánh của chúng ta giống như nó tác động lên cơ thể chúng ta như minh hoạ được đề cập ở phần trước. Tốc độ và hướng của gió tương đối (relative wind) sẽ thay đổi khi có gió xoáy hay cơn lốc đi qua cánh của chúng ta. Sự tác động tuỳ thuộc vào cường độ, kích cỡ và hướng đi của gió lốc. Những cơn gió lốc nhỏ sẽ được cảm nhận giống như một cú xóc nhanh, giống như kiểu một chiếc xuồng cao tốc lướt trên một mặt hồ có sóng bập bềnh. 🎢 Những cơn lốc có đường kính từ vài feet (~1 m) cho tới khoảng độ bằng sải cánh máy bay của bạn sẽ được cảm nhận với độ xóc mạnh hơn, có thể gây ra vấn đề mất kiểm soát hoặc mất trọng lượng (weightlessness) nếu chúng dữ dội. Những xoáy lốc có đường kính lớn hơn nữa thì sẽ được cảm nhận là những lực nâng, giáng, lắc lư đột ngột. Cuối cùng, những xoáy lốc rất rộng sẽ làm cho gió bị đổi hướng hoặc tốc độ gió bị thay đổi. 🚨 Các mối nguy hiểm mà những cơn xoáy lốc mang tới đó là: Một cơn gió giật đột ngột có thể làm máy bay bị stall dẫn đến kết cục bi thảm nếu ở gần mặt đất, cũng như dẫn đến sự mất kiểm soát trong dòng nhiễu loạn khi cánh bị kéo lên một cách đột ngột hoặc máy bay bị bổ. Sự mất kiểm soát cũng vô cùng nguy hiểm khi ở gần mặt đất. Trong những tình huống dữ dội hơn - đáng kể nhất là trong điều kiện rotor hoặc thermal mạnh thì có thể dẫn đến bổ lộn nhào (rollover hay pitchover). Hầu hết chúng ta đều muốn thực hiện chuyến bay ở đúng tư thế. Cuối cùng, nhiễu loạn dữ dội có thể phá vỡ kết cấu máy bay vì nó vặn cánh của chúng ta và xóc tung chúng ta như trong một cái lồng. Ở cuối bài này ta sẽ xem xét về quy trình thoát khỏi nhiễu loạn khi nhiễu loạn chào đón bạn bằng một cú tát từ sau lưng.
⏳ Vòng đời của một chu trình gió xoáy nhiễu loạn bắt đầu khi nó được hình thành bởi ba nguyên nhân sẽ được đề cập trong phần tiếp theo. Sau đó, nó di chuyển theo luồng gió khí tượng chủ đạo và vỡ ra thành vô số những cơn gió xoáy nhỏ. Quá trình này cứ tiếp diễn về phía cuối gió cho đến khi các xoáy lốc có động năng quá nhỏ thì nó sẽ được biến đổi trực tiếp thành nhiệt năng do tính nhớt (viscosty) của không khí (đường kính khoảng 0.25 mm ở mực nước biển). Về cơ bản những gì diễn ra là sự trao đổi năng lượng từ sự dịch chuyển trên qui mô lớn sang chuyển động trên một quy mô nhỏ và nhỏ hơn. Sự dịch chuyển của một khối khí ban đầu sẽ tiêu tốn rất nhiều động lượng thông qua cơ chế này. 🔬 Những dòng xoáy nhỏ không có nghĩa là có ít tác động lên cánh bay của chúng ta, vì chúng có thể chứa hầu hết năng lượng của dòng xoáy lớn nơi chúng phát triển từ đó. Bạn có thể dễ dàng thấy điều này trong dòng nước nhiễu loạn, dòng xoáy nhỏ và nhanh ở phía bên trong lõi trong khi xoáy nước chậm hơn và lớn hơn ở bên ngoài. Chỉ là sau một khoảng thời gian và không gian thì những dòng xoáy nhiễu loạn bình thường bị mất xung lực của nó (đối với rotor thì không bao giờ bị mất như chúng ta sẽ được biết). 🦠 Nhiễu loạn có tính rối và tính giật (gust) có xu hướng làm lan toả mọi đặc tính của không khí. Ví dụ: nhiệt, ẩm và hạt nhân ô nhiễm được phân tán về mọi phía bởi sự xoáy cuộn không khí. Đồng thời, sự khác biệt về gió cũng được làm giảm đi nhờ nhiễu loạn. Điều này cũng có ý nghĩa đối với bay lượn vì giá trị gradient gió được giảm xuống bởi dòng nhiễu loạn, tuy nhiên dòng nhiễu loạn tự nó có thể mang tới nhiều vấn đề hơn so với gradient gió.
🔍 NGUỒN GỐC CỦA NHIỄU LOẠN
Nguồn gốc của nhiễu loạn được chia theo 3 nguyên nhân: vật cản (mechanical), thermal và gió đứt (shear). Mỗi loại có sự khác nhau vì vậy ta sẽ nói riêng từng cái một. Tuy nhiên, phi công cần phải nhận thức rằng nhiễu loạn có thể xuất hiện dưới bất kỳ sự kết hợp nào. Ví dụ, nhiễu loạn vật cản và nhiễu loạn thermal cả hai thường xuất hiện ở gần mặt đất trong những ngày nóng và gió.
🧱 NHIỄU LOẠN DO VẬT CẢN
🚧 Khi một vật cứng chặn ngang đường di chuyển của gió như núi, rừng cây, nhà cửa hay hàng cầu thủ, luồng không khí phía cuối gió (phí sau) của vật cản sẽ bị đứt đoạn. Trong luồng khí rất nhẹ thì sự đứt đoạn này có thể chỉ là sự uốn khúc êm ái, nhưng khi tốc độ luồng không khí tăng lên thì những cơn gió xoáy cố định (có thể được hình thành) sẽ nhường chỗ cho những xoáy cuộn hỗn độn ngẫu nhiêu của dòng nhiễu loạn chính thức. Bạn có thể dễ dàng hình dung về điều này bằng cách nhúng tay vào dòng nước đang chảy ở các tốc độ khác nhau. 💨 Minh hoạ mô tả nhiễu loạn tạo ra bởi một vật cứng trong luồng không khí. Lưu ý sự khác nhau về tốc độ gió. Gió mạnh không những tạo ra nhiều nhiễu loạn hơn mà nó còn có cường độ lớn hơn và lan xa về phía cuối gió hơn. Bạn cũng sẽ thấy sự hiện diện của những xoáy cuộn thường trực như trong hình. Chúng là những cơn gió xoáy ổn định ít nhiều hiện diện tại một vị trí và được quy định bởi hình dạng của vật chắn. Trong khí quyển chúng ta gọi chúng là rotor (gió cuộn).
🌬️ Thỉnh thoảng, những xoáy cuộn hay rotor này có thể bị vỡ ra và di chuyển xuôi gió và được thay thế bởi những xoáy cuộn mới. Mặc dù vậy, nhìn chung chúng vẫn ổn định và duy trì tại một chỗ nếu như gió vẫn thổi đều. Tuy nhiên nếu mà luồng gió mạnh lên quá một giá trị cụ thể nào đó thì chúng bị vỡ ra và bị chiếm chỗ bởi nhiễu loạn nói chung. ✋ Lực cản mà vật cứng tác động vào luồng khí bằng và ngược hướng với lực mà không khí tác động vào vật cản theo như Newton đã nói. Lực này có thể cảm nhận được bằng cách đưa tay của bạn ra ngoài cửa sổ khi xe đang chạy. Bạn không thể trông thấy được nó nhưng bạn có thể chắc chắn rằng bạn đang để lại đằng sau một vệt nhiễu loạn. Nó được tạo ra bởi lực cản do sự chênh lệch áp suất giữa mặt trước và mặt sau của bàn tay. Bất cứ vật thể cứng nào nằm trong luồng gió đều có cơ chế như thế. Hầu hết năng lượng có được từ lực cản (drag force) của bàn tay chuyển động trong không khí sẽ trực tiếp biến thành nhiễu loạn. 📐 Bên cạnh tốc độ gió, hình dạng của vật cản gió là một yếu tố quan trọng trong việc xác định trong không khí có nhiễu loạn hay không. Nếu có đường gờ sắc nét hay những đường cong trên bề mặt vật cản, luồng khí sẽ khó lưu thông một cách đồng nhất trên toàn bề mặt do tính quán tính của các phân tử khí. Minh hoạ mô tả các hình dạng vật cản khác nhau và chúng ảnh hưởng tới luồng khí như thế nào. Hình vẽ đầu tiên là mặt cắt của vật ít cản gió nhất và do đó tạo ra lượng nhiễu loạn ít nhất. Bộ phận thăng bằng và các thanh giằng của máy bay (stabilizer), thân tàu thuỷ hay thậm chí là những loại cây sống trong điều kiện gió thường có cấu trúc như thế này. Những hình vẽ khác minh hoạ về các đường cong, gờ sắc tạo ra nhiễu loạn như thế nào. ⛰️ Giờ thì chúng ta đã có một ý niệm khá tốt về những quả núi có cấu trúc và hình thù dị biệt và sự cản gió do kích thước của chúng đều tạo ra nhiễu loạn phía sau theo hướng gió. Những vật cản gió ngoài chim và máy bay tồn tại ở mọi nơi trên trái đất, nhiễu loạn do những vật cản này thường bị giới hạn ở lớp không khí nằm dưới 500 m so với đỉnh cao nhất của vật cản. Chúng ta gọi lớp này là lớp ma sát (friction layer) như được thể hiện trong biểu đồ. Ở lớp khí này diễn ra sự phá vỡ của luồng không khí đều. 📏 Kích cỡ của vật cản gió được gọi là độ nhám (roughness) của bề mặt. Độ nhám của bề mặt quyết định kích cỡ ban đầu của những xoáy cuộn nhiễu loạn. Vật cản lớn có xu hướng tạo ra những xoáy cuộn lớn, nhưng chúng có thể nhanh chóng vỡ ra thành những tế bào nhỏ hơn. Tiêu biểu, vật cản ban đầu tạo ra xoáy cuộn có kích cỡ bằng 1/10 cho đến 1/7 kích thước của nó.
📊 Bảng giá trị độ nhám hay đường kính của xoáy cuộn đối với những loại địa hình phổ biến:
- 1️⃣ Thành phố hay rừng cây: 2 m
- 2️⃣ Nhà ở ngoại ô: 50 cm
- 3️⃣ Vườn cây xô thơm (sage): 10 cm
- 4️⃣ Cỏ: 1 cm
- 5️⃣ Biển, hồ lớn: 0.3 mm
🌪️ Một lần nữa, tác động của độ nhám bề mặt lên gió được quyết định không chỉ bởi kích cỡ của vật cản mà còn bởi tốc độ gió. Trong điều kiện gió nhẹ thì có thể có một chút hoặc không có nhiễu loạn xuất hiện. Với gió mạnh hơn một chút nữa thì xoáy cuộn nhiễu loạn có thể hình thành và hướng gió sẽ biến đổi một chút. Khi gió rất mạnh (trên 9 m/s) thì xoáy cuộn nhiễu loạn có thể trở nên rất dữ dội và chúng di chuyển xuôi gió trước khi vỡ ra thành các xoáy cuộn nhỏ hơn. Trong trường hợp này thì sự biến đổi của gió về tốc độ sẽ rất mạnh nhưng thay đổi về hướng lại được giảm bớt.
💥 Động năng của gió và năng lượng của các xoáy nhiễu loạn tăng theo bình phương của tốc độ. Do đó gió thổi mạnh gấp đôi thì nó sẽ tạo ra động năng gấp 4 lần. Tương tự, một xoáy nhiễu loạn ở trong luồng gió thổi mạnh lên cũng sẽ dữ dội hơn.
⚡ NGUYÊN TẮC: Cường độ nhiễu loạn tăng lên theo bình phương tốc độ gió.
☀️ NHIỄU LOẠN THERMAL
🌡️ Nguồn nhiễu loạn thứ hai trong khí quyển đó là các dòng không khí đối lưu (hay thermal). Khi một thermal bốc lên cao, nó đâm xuyên qua khí quyển và tạo ra những xoáy nhiễu loạn kèm theo những sự biến đổi về tốc độ khác. Thermal tự chúng thường có cấu trúc là những dòng nâng cuộn từ trong ra ngoài và có dòng giáng nằm xung quanh vùng rìa của nó. Hành vi khi bay qua lớp không khí này đầu tiên thường là bị dìm xuống, tiếp sau đó đột ngột nâng lên và sau đó lại đột ngột giáng xuống. Vậy chúng ta vừa mô tả về một truyền thuyết “lỗ hổng không khí” (air pocket) trong thời quá khứ.
🎢 Vùng rìa của một số thermal là những nhiễu loạn đối với bất kể ai. Những thermal dữ dội cực độ ở trong những hoang mạc nóng bỏng có thể tạo đủ năng lượng để làm lật hay bổ nhào một máy bay cỡ nhỏ nếu như một bên cánh “va” vào dòng nâng và bên còn lại “va” vào dòng giáng. May mắn là những thermal có trạng thái xấu như thế này khá hiếm và các phi công thể thao nói chung đều bay an toàn trong hầu hết các điều kiện thermal.
🌪️ Nhiễu loạn thermal thường mạnh nhất ở trong khoảng từ 600-1,300 m, nhưng nó có thể lên đến 3,000 m ở vùng hoang mạc hay trong điều kiện có giông. Khi nhiễu loạn thermal được bổ sung thêm vào cùng với nhiễu loạn vật cản trong một luồng gió, kết quả có thể khá hỗn độn như thể hiện ở minh hoạ. 🌬️ Thậm chí khi không có gió (gió chính), thermal có thể tạo ra nhiễu loạn ở mặt đất vì chúng hút không khí từ mọi hướng về phía nó khi nó được kích hoạt thăng lên cao. Minh hoạ cho thấy tác động của thermal lên sự dịch chuyển của không khí dưới bề mặt. Khi thermal thăng lên cao, chúng đưa không khí ở trên cao xuống thấp để thế chỗ. Nếu có gió thổi trên cao, dòng không khí hướng xuống này sẽ di chuyển theo phương ngang cũng như là theo phương thẳng đứng và nó được cảm nhận như một cơn gió giật ở trên mặt đất. Đây là nguồn gốc của “vết mèo cào” trên mặt nước và gió ồ ạt mà bạn có thể thấy trên những ngọn cây hay trên đồng cỏ trong những ngày thermal gió mạnh. Trong không khí, những cơn gió mạnh (gust) này và các bóng không khí lạnh (giáng từ trên xuống) đều được cảm nhận là nhiễu loạn ở mức độ vừa phải cho tới mức độ mạnh.
✂️ NHIỄU LOẠN GIÓ ĐỨT
🌬️ Nguyên nhân thứ ba cũng là nguyên nhân cuối cùng trong tự nhiên đó là cơ chế của gió đứt (wind shear). Thuật ngữ gió đứt (shear) có nghĩa là sự cắt ngang hay sự xé đứt khi hai lớp không khí nằm sát nhau di chuyển theo các hướng hay vận tốc khác nhau, gió đứt sẽ xuất hiện. Trong trường hợp này thì vùng biên giữa hai lớp khí trở nên nhiễu loạn do ma sát của các luồng khí ngược nhau như minh hoạ.
🌪️ Sự thật, tất cả nhiễu loạn đều được tạo ra bởi gió đứt, đối với nhiễu loạn do vật cản thì nó được tạo ra bởi độ nhám (roughness) của bề mặt địa hình dẫn đến sự biến đổi về mặt vận tốc và do đó có gió đứt hoạt động như minh hoạ. Một thermal thăng lên cao cũng tạo ra gió đứt bởi vì nó đẩy một khối khí xuyên qua lớp không khí bao quanh nó. Tuy nhiên, chúng ta bỏ qua những chi tiết này và tập trung vào nhiễu loạn gió đứt khi nó được tạo ra bởi hai lớp không khí hoặc các khối khí “cọ xát” vào nhau sai cách. 🌡️ Có thể nói rằng không thể tách rời sự phân bố tốc độ của không khí khỏi sự phân bố nhiệt độ. Vậy có thể nói rằng khi chúng ta có các lớp không khí với nhiệt độ khác nhau thì chúng cũng thể hiện các tốc độ khác nhau, vậy nên dự báo sẽ có nhiễu loạn gió đứt hiện diện giữa các lớp khí. Chúng ta đã biết sự hiệu ứng đốt nóng/làm lạnh cũng như là các hệ thống áp cao tạo ra các lớp nghịch nhiệt (inversion) và các dòng xiết (jet) ở các độ cao khác nhau. Những hiện tượng điển hình này đều có liên quan tới nhiễu loạn gió đứt. ⛰️ Thật vậy, nơi mà hầu như bạn sẽ bắt gặp nhiễu loạn gió đứt đó là gần một lớp nghịch nhiệt. Lớp khí này có thể nằm ở trên cao hàng ngàn mét, nó được tạo ra do không khí bị nén xuống trong một khu áp cao, hoặc nó có thể nằm dưới gần mặt đất vào ban đêm khi lớp không khí dưới thấp nhanh chóng bị làm lạnh bởi mặt đất lạnh. Trong trường hợp đầu tiên, lớp nghịch nhiệt có thể ngăn chặn thermal thăng lên do vậy nhiễu loạn nói chung được thêm vào hỗn hợp khí. Minh hoạ thể hiện một vài trường hợp về nghịch nhiệt và nhiễu loạn gió đứt phổ biến. Trong hình cuối, chúng ta thấy được một thung lũng giam giữ một vùng khí lạnh, đậm đặc như thế nào khi mà không khí trượt theo mặt dốc sau đó bị tù hãm lại trong thung lũng trong khi gió ấm hơn ở trên cao vẫn tiếp tục thổi tạo ra gió đứt mạnh tại mặt phân cách giữa hai lớp khí ấm và khí lạnh.
🌒 Đồng thời, ở những vùng núi cao sự lạnh đột ngột của các mặt núi khi màn đêm buông xuống kết quả tạo ra gió núi thổi hướng xuống (downslop breeze) đổ vào trong thung lũng chính tạo ra nhiễu loạn gió đứt mạnh. Hiện tượng này xuất hiện thường xuyên nhất trên những mặt núi hướng Đông có những khe núi sâu vào cuối của một ngày nóng nực khi mà ánh mặt trời đột ngột bị khuất sau đỉnh núi để lại vùng bóng râm trên toàn bộ mặt Đông. 🌊 Những khu vực khác có nhiễu loạn gió đứt thường xuyên xuất hiện đó là những front - front lạnh, nóng và front gió biển. Điều này được thể hiện qua minh hoạ. Lưu ý rằng cường độ của nhiễu loạn gió đứt được xác định bởi tốc độ tương đối giữa hai khối khí. Bởi vì front gió biển có thể khá mãnh liệt, nhiễu loạn gió đứt ở vùng rìa của chúng cũng thường mạnh.
⏳ Nhiễu loạn gió đứt có xu hướng duy trì lâu vì những lớp khí tạo ra chúng thường ổn định. Những front nào mà có thể tạo ra lớp gió đứt thì tồn tại nhiều ngày. Những lớp khí với nhiệt độ khác nhau và do đó mật độ cũng khác nhau không dễ dàng hoà vào nhau (giống như nước và dầu). Do đó chúng duy trì đặc tính riêng của mình trong một thời gian dài khi chúng cọ xát ngược chiều vào nhau và hoà vào nhau trong một dải không khí hẹp.
🛩️ Qua nhiều năm, nhiễu loạn gió đứt không phải là thứ đặc biệt khó đối với thể thao hàng không. Đối với hầu hết các trường hợp, có thể tránh được nó nếu phi công tránh thời tiết khắc nghiệt hoặc vận dụng những dự đoán thận trọng khi bay trong những điều kiện được mô tả như trên. Tuy nhiên, nhiễu loạn gió đứt có thể đủ mạnh để “nhổ” cả một chiếc máy bay như một sợi lông nhưng điều này nói chung chỉ xảy ra ở gần dòng xiết tầng cao, thứ thường xuyên xuất hiện ở những vùng vĩ độ cao.
🌪️ NHIỄU LOẠN XOÁY CUỘN
🪽 Trong phần trên, chúng ta đã xem xét ba nguyên nhân tự nhiên tạo ra nhiễu loạn. Có một nguyên nhân chủ quan do con người mà chúng ta cũng nên đề cập tới cho trọn vẹn, đó là dòng xoáy sau đầu cánh (wing tip vortex). Đây là dòng xoáy cuộn mạnh mẽ bắt nguồn từ phía đầu của tất cả mọi loại cánh. Bởi vì dòng xoáy này rất đồng nhất nên chúng chứa nhiều năng lượng và có thể dễ dàng cảm nhận được trong không khí. ⚠️ Dòng xoáy cuộn từ một máy bay khác cùng kích cỡ với máy bay của bạn sẽ cảm giác giống như một cú xóc nảy hay một lực nâng tác động lên đôi cánh tuỳ cách bạn va vào nó như thế nào. Những dòng xoáy từ những máy bay lớn hơn máy bay của bạn có thể gây ra những vấn đề nghiêm trọng về điều khiển hay thậm chí phá hỏng cấu trúc máy bay của bạn. Hãy tránh chúng để bảo toàn sức khoẻ của bạn. Máy bay càng nặng, độ lướt khí động học càng kém và một máy bay có góc tấn càng lớn, thì dòng xoáy càng dữ dội và dòng xoáy sau đầu cánh nói chung càng dữ dội.
⚠️ ROTOR
🌀 Trong những điều kiện nhất định quanh khu vực địa hình sắc nét sẽ có gió xoáy hay rotor tồn tại ở đó và nó tiếp tục duy trì khi mà gió còn thổi. Chúng ta sẽ xem các ví dụ về rotor trong các minh hoạ ở phần sau. Rotor hầu như dễ dàng xuất hiện trong điều kiện ổn định với gió nhẹ cho tới gió vừa. Trong điều kiện không ổn định, thermal có xu hướng phá vỡ rotor và làm chúng xuất hiện một cách thất thường hay xoá bỏ chúng hoàn toàn. Trong điều kiện gió mạnh hơn, rotor thường bị xé tan thành từng phần bởi nhiễu loạn nói chung quét qua khu vực thường trú của chúng. 🚨 Nên tránh rotor khi bay bởi vì lực giáng mạnh và các vấn đề về điều khiển mà chúng mang tới. Bay dọc theo trục rotor có thể khiến bạn bị lộn nhào. Rotor tồn tại dưới các sóng nâng đã từng đập vỡ nhiều máy bay.
Tham khảo: Sách Thấu hiểu Bầu trời (Dennis Pagen)
— Đặng Văn Mỹ dịch
